دیدگاه سوم

2012-02-21T11:22:00.000-08:00

بلي؛ بي ثبات سازي افغانستان كار دشواري نيست!

آنچه در بيش تر از يك سال گذشته زيرنام تلاش هاي صلح در درون و بيرون افغانستان انجام مي شود، دستكم تا اكنون نتيجه ي ملموسي در پي نداشته و اندك ترين روزنه يي بروي مردم و دست اندركاران اين روند گشوده نشده است و به اين زودي ها تغيير كلاني در مناسبات و معادلات قدرت افغانستان نيز قابل تصور نيست. اما اين كه ظاهرأ طرف اصلي در اين تلاش ها دستكم از سوي امريكايي ها "طالبان" قلمداد شده اند، گروه هاي شورشي و غير شورشي و حتا همسايه گان افغانستان در پيوند با اين روند در تب و تاب افتاده و در صدد تثبيت جايگاه خود در روند گفتگو هاي صلح بر آمده اند.

اپوزسيون سياسي كه اغلب خاستگاه ضد طالباني دارند، از همان آغاز با شيوه هاي گفتگو و مراودات تيم حاكم با طالبان/ هراس افگنان مخالفت كرده و حكومت آقاي كرزي ..... را از انجام مذاكرات ناشفاف با طالبان و ديگر دسته هاي شورشي بدون در نظر داشت خواست ها و نگراني هاي حوزه ضد طالبان برحذر داشته اند.

با آن كه اين جريان ها هشدار هاي تندي از نوع بسيج مردم و كشاندن آنان به جاده ها و راه اندازي تظاهرات را به نشاني دولت مطرح كرده اند و اين رويكرد ها تعبير هاي متفاوتي را نيز در پي داشته و برخي از افراد و دسته هاي نزديك به حاكميت تلاش كردند اين رويكرد ها را نوعي قلدرمنشي استنباط كرده و حتا تا مرز متهم سازي رهبران جريان اپوزسيون به توزيع سلاح در ميان مردم هم پيش رفتند.

اما با آنكه بيسياري از اين جريان ها پيشبنه نظامي گري و شامل بودن در برخورد ها و منازعات مسلحانه دارند و برخي از اين جريان ها پوتانشيل هاي توسل به روش هاي خشونت آميز را هنوز و با تمام تغييراتي كه در ده سال گذشته در افغانستان رونما شده، در اختيار دارند، در عمل كوچك ترين نشانه از اين كه اين جريان ها در صدد بي ثبات سازي افغانستان يا هم برگشت به نظامي گري بوده و رويكرد هاي مسلحانه داشته باشند، مشاهده نشده و اين شايد يكي از نكات مثبت تحولاتي كه در اين سوي خط و در پكت موافقان روند سياسي جاري در كشور اتفاق افتاده است، تلقي شده بتواند.

اما آنچه در حدود يك دهه گذشته در افغانستان اتفاق افتاده بيانگر اين حقيقت تلخ است كه دسته ها و گروه هايي كه با روش ها و منش هاي خشونت آميز در صدد پياده كردن اهداف شان در افغانستان بوده و تا اكنون با سماجت تمام و بااستفاده ابزاري از باور هاي ديني و عصبيت هاي قبيله يي مردم به اين روند ادامه داده اند، خود را بيشتر از هر زمان ديگر در وضعيت بهتري احساس مي كنند و در حالي كه به كشتار مردم بيگناه افغانستان زير نام جهاد در برابر نيرو هاي خارجي ادامه مي دهند و در هلمند و كندهار انسان ها را سر مي برند؛ يك گروه آن (طالبان) در كاخ هاي مجلل قطر، عربستان سعودي و ديگر جا ها بر سر برگشتن دوباره به خوان قدرت چانه زني مي كند، دسته ديگر (شبكه حقاني) نگران به انزوا كشيده شدن ولي نعمتان خويش (پاكستاني ها) آهنگ واگرايي از مذاكرات سر ميدهد و گروه ديگر (حزب اسلامي گلبدين حكمتيار ) با اعزام هيآت، ارايه طرح ها و انجام مذاكرات با امريكايي ها و دولت كابل، روياي فروكوفته ي رسيدن به قدرت به هر صورت و به هر قيمت ممكن را بر سر مي پروراند و نسبت به بي ثبات شدن افغانستان در صورت شامل نبودن اين گروه در گفتگو هاي صلح هشدار مي دهد. آنگونه كه شماري از رسانه ها از زبان يكتن از اعضاي اين گروه شورشي گزارش داده اند، "بی ثبات ساختن افغانستان کار دشواری نیست، بلكه هرگروهی که مشمول این گفتگوها نباشد، می تواند برای ثبات آینده افغانستان یک تهدید جدی باشد."

اين جمله هشدار آميز اگرچه از زبان نمايده حزب اسلامي تازه گي ندارد و از طرز ديد خشونت بار پارينه ي اين گروه شورشي حكايت دارد اما به اين حقيقت تلخ اشاره تكان دهنده يي دارد كه اگر فرهنگ باج دهي به دسته هاي خشونت پيشه ادامه يابد، به سياست هاي تضرع آميز و خالي از درون مايه ي رييس جمهور كرزي در برابر اين گونه گروه ها به گونه ي حاتم منشانه ي كنوني نقطه پايان گذاشته نشود، برگشتن افغانستان به دهه هاي بحران به ويژه پس از خروج نيرو هاي جهاني از اين كشور سرنوشت محتوم مردم افغانستان خواهد بود.

زيرا آنگونه كه از سايه روش هاي اتاق مذاكره قطر و فعل و انفعالات جاري در فرايند مذاكرات صلح بر مي آيد، جامعه بين المللي و در راس ايالات متحده امريكا نيز بي محابا و بدور از سنجش پيامد هاي "رويكرد مذاكره تا رسيدن به تفاهم به هر صورت و به هر قيمت ممكن" بر اوضاع افغانستان، با گروه هايي كه در هلمند سر مي برند، در قطر و برلين به ميز مذاكره مي نشيند و از اين كه پس از ترك جغرافياي بحران، چي بر سر مردم افغانستان مي آيد، باكي ندارند.

در اين صورت از جريان هاي سياسي برخاسته از متن جامعه و مردمي كه هنوز جنايت هاي طالبان، راكت پراگني هاي حزب اسلامي حكمتيار بر كابل را از ياد نبرده اند؛ اگرچه بسياري از آنان در مناصب بزرگ دولتي خزيده و بهره هاي فراواني از خوان نعمت افغانستان برده اند، نيز نبايد انتظار داشت كه مثل امروز به اعتراض مدني و مسالمت آميز بسنده كنند و در برابر گروه هاي شورشي، واپس گرا و تندروي كه به اكنون فكر مي كنند، در آستانه ي تسخير ساختار هاي قدرت در افغانستان قرار دارند، به مقاومت و ايستاده گي به هر صورت و به هر قيمت ممكن در برابر وضعيت و سامان موجود، نپردازند.

2012-02-08T03:33:00.000-08:00

واگرايي جهانيان، اميدواري هاي همسايه گان و نگراني هاي ما

وزيران دفاع كشور هاي عضو ناتو به تازه گي در بروكسل اوضاع افغانستان و "پيشرفت ها" در ماموريت ناتو در اين كشور را ارزيابي كردند. اما به نظر مي رسد كه اين بار تلاش هاي امريكا در راستاي دوام حمايت "اطمينان بخش" هم پيمانان اين كشور در ناتو، آنگونه كه به تجديد تعهد آنان در پيوند با افغانستان و نبرد با هراس افگني بيانجامد، با موفقيت زيادي همراه نبوده است.

پيش از اين اظهارات دبيركل سازمان ناتو خبر ساز شد كه با اشاره به بحران اقتصادي اروپا احتمال اين كه جامعه بين المللي از عهده ي تمويل قواي مسلح 352 هزار نفري افغانستان كه در نوامبر 2010 در نشست ليسبون روي آن توافق شده است برنيايد، را مطرح كرده و از كاهش كميت نيرو هاي امنيتي افغانستن تا مرز 230 هزار تن سخن گفته بود. افزون بر اين ليون پنيتا وزير دفاع ايالات متحده امريكا در نشست امنيتي ميونيخ تلاش كرده تا گفته هاي هفته پيش خود مبني بر اين كه از ميانه هاي سال 2013 ميلادي ماموريت جنگي نيرو هاي امريكايي به نقش حمايتي، آموزشي و مشورتي تغيير ماهيت خواهد داد؛ را به گونه يي اصلاح كند و از دوام ماموريت رزمي نيرو هاي امريكايي تا پايان سال 2014 ميلادي تاكيد نمايد.

گزارش هاي محرم ناتو و اردوي امريكا كه به اين تازه گي ها به رسانه ها درز كرده، و همچنان اظهارات و ابراز نظر هاي غير رسمي كه از سوي نظاميان امريكايي و ناتو و حتا ديويد ريچاردز رييس ستاد ارتش بريتانيا كه زماني فرماندهي نيرو هاي ايساف/ ناتو در افغانستان را به عهده داشت، آنجا كه مي گويد ماموريت نظامي ناتو در افغانستان آشفته و ناكارآ بوده است، آب سردي بر نتور گرم خوشبيني هاي رسمي و نمادين مقام هاي نظامي و ديپلوماتيك خارجي و افغان مي ريزد و از همين اكنون قانع كردن افكار عامه و رفع نگراني هاي شهروندان افغان در پيوند با پرسش هاي فراواني از اين دست كه پس از بيرون شدن نيرو هاي خارجي در سال 2014 ميلادي در اين كشور چه اتفاق خواهد افتاد؟ با دشواري هاي زيادي روبرو است.

پيچيده گي ها و چند جانبه بودن روند مذاكره با سردسته هاي شورشي و انتباه هايي از اين دست كه امريكا و هم پيمانان آن از روي ناگزيري و سرخوردگي از ناكامي در نبرد با هراس افگني و ياهم در چارچوب بازي هاي استخباراتي به اين روند نه چندان شفاف تن داده اند، آنچه بنام مذاكرات صلح در عربستان سعودي كه دولت افغانستان از آن سخن گفته واكنش محض و خالي از درونمايه ي عملي در برابر روند قطر است و پاكستان در صدد احيا و اثبات نقش پارينه به عنوان ژاندارم منطقه از وراي در دست گرفتن كنترول يا حداقل نظارت بر روند گفتگو ها ميان امريكاييان و سردسته هاي طالبان است، ذهنيت هاي مردم را انباشته از بي باوري نسبت به سرنوشت شان كرده و پيامد هاي رواني اين وضعيت بسياري از عرصه هاي حيات اجتماعي را به ركود روبرو خواهد كرد. و رويكرد هاي ناپايدار و مقطعي همپيمانان كليدي ناتو در افغانستان اين ذهنيت را تقويت كرده كه تعريف جامعه جهاني از ثبات در افغانستان با وضعيتي كه حداقل خلق فرايند هاي ثبات محور در كشور از وراي آن دستكم در ميان مدت متصور باشد، متفاوت است و مسوولان در رده هاي مختلف تظام سياسي كشور نيز يا به ابعاد و پيامد هاي "تصاميم دشوار" ناتو و جامعه جهاني در قبال افغانستان درك درستي ندارند، يا هم به عوام فريبانه ترين اشكال ممكن سياه روزي هاي پس از سال 2014 براي مردم افغانستان را سفيد نمايي كرده و از زير بار مسووليت هايي كه متوجه آنان است، با زيركي تمام شانه خالي مي كنند.

در ده سال گذشته اگرچه همراه با كاستي هاي فراوان اما تلاش هاي زيادي در راستاي پاسداري و تلاش در راستاي نهادينه گي ارزش هاي نوين بشري بسان، حقوق بشر، بهره مندي زنان و دختران از حق آموزش و كار در بيرون از خانه، ايجاد ساختار هاي دموكراتيك و بهره مندي شهروندان از حداقل خدمات و تامينات اجتماعي در افغانستان صورت گرفته اما به دلايل مختلف اين دستاورد ها ناپايدار، ناكافي و نهادينه ناشده اند و نيازمند زمان و زمينه هايي كه تداوم و پويايي آنها را ضمانت كند، مي باشد. اما آنچه نگران كننده است اين كه به نظر مي رسد تقريبآ تمامي طرف هاي منازعه افغانستان در تلاش اند تا با تكميل شكليات روند انتقال مسووليت هاي امنيتي به نيرو هاي مسلح افغاني و گرد آوردن بخش هايي از دسته هاي شورشي در زير چتر دولت افغانستان به هر صورت و به هر قميت ممكن تا سال 2014ميلادي، عنان قدرت افغانستان را به دولت جمهوري اسلامي افغانستان كه در واقع به آوردگاه قدرت و ثروت شماري از دلالان سياسي – قومي مبدل شده است سپرده، سربازان شان را به خانه فرابخوانند.

با اين حال، به نظر مي رسد كه برگ برنده ي تحولات پس از نشست ليسبون تا تكميل روند خروج نيرو هاي جهاني از افغانستان در سال 2014 ميلادي به دست همسايه گان افغانستان و قدرت هاي بزرگ منطقه يي افتاده و آنان از همين اكنون ابزار ها و عوامل بالقوه و بالفعل خود را به كار گرفته اند تا بلافاصله پس از خروج نيرو هاي جهاني از افغانستان حتا اگر هم اداره ي ناتوان و فاقد ديدگاه از حمايت هاي نمادين سياسي در چارچوب سند هاي استراتيژيكي كه در اين اواخر رييس جمهور كرزي با شماري از كشور هاي شرقي و غربي امضا كرده است وجود داشته باشد، اين كشور را به ميدان سنجش و كاربرد گونه هايي ناشناخته تري از ظرفيت ها و ظرافت هاي استخباراتي، تبليغاتي خويش تبديل نمايند و دستاورد هاي ده سال گذشته ي افغانستان را يا از درون و با استفاده از ستون پنجم خويش در درون دستگاه قدرت مسخ نمايند و يا هم با تقويت دسته هاي شورشي مسلحي كه در لباس دين و هنجار هاي قبيله يي و با آب و نان سازمان هاي جاسوسي اين كشور ها به تسخير ساختار هاي بسته و سنتي جامعه پرداخته اند، زمينه هاي اندك باقي مانده براي تامين دموكراسي و تثبيت موجوديت كشوري بنام افغانستان در جغرافياي سياسي جهان را از ميان بردارند.

2012-01-31T09:18:00.000-08:00

از رويا هاي شيرين 2001 تا كابوس هاي تلخ 2014

اين روز ها نگراني از آنچه پس از سال 2014 در افغانستان اتفاق خواهد افتاد، ورد زبان خاص و عام است. در ميان تمامي بازيگران عرصه سياست و قدرت افغانستان فقط ظاهرآ رييس جمهور كرزي از اين گونه نگراني ها باكي ندارد و به تازه گي در ديدار با مقام هاي غربي تلاش كرده، با تكيه به "دستاورد هاي ده سال زمامداري اش" در افغانستان نه تنها اين نگراني ها را جدي نينگارد، بلكه پيش از اين نيز وي و اطرافيانش افراد، گروه ها و سازمان هايي كه از بروز بحران ها در گونه هاي مختلف آن در افغانستان پسا سال 2014 سخن مي گويند، را به توطيه افگني و اغتشاش افكار عامه متهم كرده اند.

اما آيا دسته هاي سياسي، كارشناسان و حتا نهاد هاي پژوهشي بين المللي كه در پيوند با روند جاري در اين كشور و چالش هايي كه افغانستان به آن روبرو خواهد شد ديد انتقادي، پژوهشگرانه و در مواردي هم نگران كننده داشته و از بروز اين بحران ها ابراز نگراني مي كنند؛ تحليل درستي از اوضاع كنوني و تصوري نزدك به واقعيت از آنچه پس از خروج نيرو هاي جهاني از افغانستان در اين كشور رخ خواهد داد دارند، يا جناب رييس جمهوري كه ظاهرآ دنيا هم بيشتر به او و تحليل هاي جالب و متحورانه يي كه از پشت حصار هاي ارگ در مورد افغانستان ارايه مي فرمايند، گوش مي دهد؟

براستي اين نگراني ها تا چه حد جدي واقعي اند و اگر قرار بر اين باشد كه اوضاع به وخامتي كه اذعان مي شود، شكل بگيرد؛ در حال حاضر كه هنوز به باور بسياري ها فرصت باز انديشي و جبران بخشي از ناكاره گي ها و كاستي هاي ده سال گذشته وجود دارد تنها ابراز نگراني از وضعيت، كافي است؟

با آنكه سازمان هاي جاسوسي منطقه با استفاده از تيوري هاي توطيه در يك جنگ رواني فرسايشي هنوز هم مشغول تداعي و نهادينه سازي هرچه بيشتر اين ذهنيت در جامعه اند كه نيرو هاي غربي به منظور تاراج دارايي هاي زير زميني افغانستان، كنترول بازار هاي اقتصادي و شاهرگ هاي تجارتي منطقه و مهم تر از همه نابود سازي ارزش هاي ديني و اعتقادي مردم افغانستان به اين بخش از دنيا لشكر كشي نموده اند و به اين زودي ها منطقه را ترك نخواهند گفت؛ اما واقعيت هاي موجود در منطقه تصويري ديگرگونه يي از طرز ديد جهانيان به ويژه ايالات متحده امريكا و ديگر هم پيمانان اين كشور در ناتو و ايتلاف جهاني ضد تروريزم كه در افغانستان حضور نظامي دارند، ارايه مي دارد. و آن اين كه در يك كلام "خروج از جغرافياي بحران" به عنوان يكي از كليدي ترين اهداف اين كشور ها در حال حاضر تقريبآ به قطعيت رسيده است.

به نظر مي رسد كه ايجاد نوعي ثبات اگر هم به بهاي زير پاگذاشتن تمامي يا بخش بزرگي از ارزش هايي كه در ده سال گذشته پاسداري و تلاش در راستاي نهادينه گي آن ها در افغانستان شعار داده مي شد، تمام شود، موضوعي است كه تقريبآ تمامي طرف هاي منازعه افغانستان به آن قانع شده اند و نيرو هاي بين المللي در تلاش اند تا با تكميل شكليات روند انتقال مسووليت هاي امنيتي به نيرو هاي مسلح افغاني و گرد آوردن بخش هايي از دسته هاي شورشي در زير چتر دولت افغانستان به هر صورت و به هر قميت ممكن تا سال 2014ميلادي، عطاي پروژه افغانستان را به لقايش بخشيده، سربازان شان را به خانه فرابخوانند و پيشاپيش نيز نشانه هايي از اين كه افغانستان يكبار ديگر به صحنه رقايت هاي كشور هاي منطقه تبديل شود نيز در حال پديدار شدن است.

واكنش تند و بجاي فرانسه نسبت به تيرباران شدن سربازان اين كشور كه چندي پيش از سوي يك سرباز اردوي افغانستان در ولايت كاپيسا اتفاق افتاد و رويداد هاي پس از آن، ناپايداري و آسيب پذيري دوام حضور نيرو هاي بين المللي در افغانستان را به گونه ي آشكاري به نمايش گذاشت. از سويي هم مذاكرات شتاب زده اما چند جانبه و چند سويه و در واقع بدون قيد و شرطي كه با دسته ها و سردسته هاي شورشي از سوي ايالات متحده امريكا در قطر راه اندازي شده و بر مبناي برخي گزارش ها به زودي هم از جانب دولت افغانستان در عربستان سعودي آغاز خواهد شد، از بالا رفتن قدرت مانور دسته هاي شورشي تا بدان حد كه رسيدن به نوعي سازش و توافق فقط با كوتاه آمدن جامعه جهاني و دولت افغانستان از شعار هاي كلاني كه تا اكنون مطرح مي كرده اند، امكان پذير باشد، حكايت دارد.

آقاي كرزي به همين تازه گي و در سفر اروپايي اش از كنترول 50 درصد از خاك افغانستان توسط نيرو هاي امنيتي داخلي پس از انتقال مسووليت هاي امنيتي به افغان ها سخن گفته و اشرف غني احمدزي رييس برنامه روند انتقال هم هنگام تسليم دهي بيرق افغانستان به سربازان اردوي ملي در هر ولايت با جيغ كشيدن شعارهاي تصنعي، وعده هاي چرب و نرمي به منظور تجهيز و تقويت نيرو هاي امنيتي افغان و راه اندازي برنامه هاي توسعه يي در اين مناطق ميدهد و مسوولان امنيتي محلي نيز با عوام فريبانه ترين شكل ممكن از توانايي هاي شان در كار پذيرش مسووليت هاي امنيتي سخن مي گويند. اما اظهارات غير رسمي مسوولان محلي و مردم در بسياري از بخش هايي كه روند انتقال در آن ها عملي شده و افزايش سرسام آور و نگران كننده ي بي باوري مردم نسبت به دولت در اين مناطق از ميان تهي بودن بسياري از گلوپاره كردن هاي مسوولان دولتي در اين زمينه ها حكايت دارد.

در نشست ليسبون در نوامبر سال 2010 كه در آن خروج نيرو هاي جهاني از افغانستان تا سال 2014 زمانبندي شد، پس از ارزيابي هاي "كارشناسانه" و تثبيت نياز هاي امنيتي افغانستان، ايجاد اردوي 352 هزار نفري تا هنگام تكميل روند خروج نظاميان بين المللي از افغانستان در سال 2014 ميلادي از سوي كشور هاي عضو ناتو به تصويب رسيد و حامد كرزي نيز كه بي صبرانه پايان يافتن مزاحمت هاي خارجي فراراه تاختن توسن مهار ناپذير قدرت خود در ملك خداداد افغانستان را انتظار مي كشيد، نشست ليسبون و موافقت نامه منبعث از آن را بزرگترين دستاورد افغانستان عنوان كرد.

هنگامي كه به تازه گي دبيركل ناتو با اشاره به بحران اقتصادي در اروپا و امريكا از عدم توانايي كشور هاي عضو ناتو در تموبل سقف پيش بيني شده 352 هزار تن در نشست ليسبون براي اردوي افغانستان و ناتواني دولت افغانستان براي نگهداري اين تعداد نيروي نظامي در دراز مدت احتمال كاهش نزديك 100 هزار تن از اين شمار براي اردوي افغانستان را مطرح كرد، در دستگاه قدرت افغانستان هيچكس آن را جدي نگرفت و تنها يكتن از مسوولان وزارت دفاع سخنان دبيركل ناتو را نظر شخصي او عنوان كرد، كه اين موضوع نبود ديدگاه و ژرفاي تحليل در پيوند با امنيت افغانستان در ذهن و ضمير بلند پايه گان را به گونه ي آشكاري به نمايش گذاشت، اما ظاهرآ براي رسانه ها هم اين موضوع جالب توجه نيفتاد.

در بعد اقتصادي و اجتماعي هم به نظر مي رسد، حتا نگراني هاي مطرح شده از بروز بحران در اين عرصه ها از عمق و پهناي لازم برخوردار نبوده و ژرفناي آسيبي كه ممكن است از اين رهگذر به كليت روند جاري در كشور برسد را خاطر نشان نكرده است. چه اين كه بي برنامه گي دولت و جامعه جهاني در اين زمينه ها در ده سال گذشته بسياري از فرصت ها و زمينه هاي اجتماعي براي همسو سازي افكار عامه با روند سياسي جاري و به تبع آن نهادينه گي دموكراسي و ارزش هاي نوين بشري در كشور را در اختيار دسته هاي شورشي و آناني كه در چسپيدن به اعتقادات مردم و استفاده از ذهنيت هاي واپس گرايانه و ساختامند سنتي در جامعه در بيش تر از سه دهه گذشته به خبره گي تقدس مآبانه يي دست يافته اند، قرار داده است.

در حال حاضر در بسياري از ولايت هايي كه روند انتقال مسووليت هاي امنيتي نيز در آن ها عملي شده يا در حال عملي شدن است، باج دهي به تفكرات تندروانه و طالباني كه به عنوان يك راهكار عوام گرايانه از سوي مقام هاي حكومتي در رده هاي مختلف آن براي تضمين يا حداقل تداوم بقاي شان در سمت هاي مختلف دولتي به كار گرفته مي شود، عرصه را براي افراد و دسته هايي كه در صدد تغيير ذهنيت مردم و ترويج ارزش هاي نو در جامعه اند تنگ تر كرده و وضعيتي را بار آورده كه طالبان/ هراس افگنان به ويژه در بخش هاي جنوبي و جنوب غربي كشور حد اكثر استفاده را برده و افكار بخشي از شهروندان فقير و ناآگاه و داراي ذهنيت هاي بسته و سنتي در اين مناطق را به خود يا حد اقل تفكرات تندروانه شان همنوا سازند و خلاصه اين كه در بسياري از مناطقي كه در شهر ها بيرق افغانستان به نهاد هاي حكومتي سپرده مي شود، در روستا هاي آن يا طالبان/ هراس افگنان عملآ حكومت هاي سايه ايجاد كرده اند، يا هم ذهنيت حاكم بر اين بخش ها در اختيار هراس افگنان و تفكرات ايديولوژيك آنان است.

به اين صورت مي توان به اين نتيجه رسيد كه نه تنها نگراني هاي مطرح شده تا اكنون در مورد بروز بحران در گونه هاي مختلف آن در افغانستان پسا حضور نظاميان بين المللي، موضوعيت دارند؛ بلكه اين نگراني كه كابوس هاي تلخ راه خود را از لايه هاي زيرين و مياني جامعه، به ذهنيت هاي بيباك، محافظه كار بلندپايه گان واجب الاحترام كه اكنون به مدعيان بلامنازع قدرت و ثروت افغانستان تبديل شده اند، باز نكرده و آنان را به بازنگري در سياست ها و برنامه هاي فردمحورانه ي شان وادار نكند؛ نه تنها امكان تكرار تجربه هاي تلخ و اسف بار دهه هاي گذشته در اين سرزمين وجود دارد، بلكه پيامد هاي ناگوار از دست رفتن فرصت هاي بي بديل ده ساله براي گذار از بحران به سوي خلق فرايند هاي ثبات محور، در نتيجه ي رويكرد هاي ناسنجيده و ندانم كاري ها و روزمره گي هايي كه سياست پيشه گان پر ادعا، مهم و محترم اما ناتوان و بي ابتكار كه در اين مدت مردم را با استفاده از شگرد هاي دوران بحران به گروگان گرفته اند، مصيبت هاي بيشمار ديگر را بر شانه هاي نحيف و ناتوان اين سرزمين تحميل خواهد كرد.

2012-01-17T10:09:00.000-08:00

سايه روشن هاي روند صلح و فرصت هاي بي نظير براي شورشيان

افغانستان سرزميني كه هم مي شود در آن گپ دو پهلو زد و هم عمل دوپهلو انجام داد.

طالبان با در پاسخ به خوشبيني هايي كه در پيوند با مذاكرات اين گروه با امريكايي ها در قطر از افزايش تلاش هاي سياسي شان براي رسيدن به يك تفاهم با حامعه جهاني سخن گفته اما به صراحت اذعان داشته اند كه تفاهم به معناي خاتمه بخشيدن به "جهاد" يا هم پذيرفتن قانون اساسي افغانستان نيست.

همزمان، گروه شورشي حزب اسلامي نيز همزمان با اين كه به نبرد مسلحانه با نيرو هاي خارجي و افغان ادامه مي دهد، هرچندگاه يكبار هيآت هايي به كابل مي فرستد، طرح هايي براي آنچه خروج از بنبست مي خواند ارايه ميدارد و به تازه گي هم گلبدين حكمتيار رهبر اين گروه شورشي خواستار انجام گفتگو هاي معنا دار با طرف هاي درگير در منازعه افغانستان شده است.

كاخ رياست جمهوري آغاز مذاكرات با شورشيان را با برقراري آتش بس بين طرف هاي درگير مشروط كرد، منتقدان با توجه به واقعيت هاي موجود در كشور اين رويكرد را به مثابه سپردن شماري از ولايت هاي جنوبي، جنوب شرقي و جنوب غربي كشور به تلقي كردند و طالبان نيز پيشاپيش و در واكنشي دو سويه هم به سفر شماري از چهره هاي اپوزسيون سياسي نظام به برلين و مباحث مرتبط با اين نشست و هم اين موضوع اذعان كرده اند كه آنان به چيزي كم تر از تاسيس امارت اسلامي بر سرتاسر قلمرو افغانستان قانع نيستند.

اكنون مارك گروسمن نماينده ويژه ايالات متحده امريكا به منطقه آمده تا زنگار هاي افتاده بر سيماي پر چين و چروك روند صلح و مذاكره با شورشيان از وراي كرنش هاي واگرايانه و حقارت آميز رييس جمهور كرزي در پيوند با اين روند را بزدايد.

اگرچه نتايج مذاكرات قطر و اين كه آيا در اصل تا اكنون مذاكراتي انجام شده است يا خير آشكار نيست اما رويكرد هاي طرف هاي درگير و جريان هاي سياسي در اين مورد درخور تآمل است.

طالبان ظاهرآ از برج هاي عاجي كه براي خود ساخته اند، پايين آمده و همزمان با اين كه به ترور و كشتار مردم زير نام "جهاد" در مقابل نيرو هاي خارجي ادامه ميدهند براي شركت در اين گفتگو ها ابراز آماده گي كرده اند، حزب اسلامي

گلبدين حكمتيار نيز بسان دوران جنگ هاي داخلي كه حتا هنگامي كه رهبري اين گروه با سران دولت مجاهدين سرگرم مذاكره مي بود، از راكت پراگني بالاي مردم كابل دريغ نمي كرد؛ اگرچه به باور بسياري از آگاهان مسايل سياسي كشور، بسياري از ابزار ها و زمينه هاي سخت افزاري سخن گفتن از نشاني يك جريان اثرگزار نظامي را از دست داده است، چهره ي چندپهلوي سنتي خود را آشكار تر كرده در كنار تاكيد نمادين بر ادامه نبرد مسلحانه با نيرو هاي خارجي و افغان؛ گاهي به منظور پايان دادن به "بحران و نا امني" در كشور طرح ارايه مي كند، گاهي به گونه ي شتاب زده به كابل هيآت اعزام مي كند و زماني هم براي انجام "گفتگو هاي معنادار با حكومت كابل" ابراز آماده گي مي كند.

از سوي ديگر با بيشتر شدن احتمال سازش ميان حكومت و طالبان، فعالان سياسي كه خاستگاه اجتماعي شان به حوزه ضد طالباني برمي گردد، راه خود را به گفتمان سياسي كشور باز كرده و نشست برلين پس از همايش بزرگ عدالت خواهي كه در 15 ثور امسال با اشتراك هزاران تن در كابل برگزار شد، اين پيام را به جهانيان و ديگر بازيگران روند سياسي جاري در كشور داد كه بحران جاري در افغانستان ابعاد ديگري نيز دارد با آنكه در ظاهر نظام سياسي كنوني افغانستان به شركت سهامي شبيه است كه بسياري از سردسته ها و فرماندهان تنظيم هاي جهادي پيشين در آن حضور دارند اما فراموشي جريان هاي و مجموعه هاي بشري كه حساب هاي تسويه ناشده يي با طالبان و ديگر دسته هاي شورشي در افغانستان دارند مي تواند چالش هاي بزرگي را حتا فراراه تامين ثبات از وراي گفتگو هاي صلح با سردسته هاي شورشيان ايجاد نمايد.

تمامي انرژي و توانايي ها و ظرفيت هاي دولت افغانستان و شوراي عالي صلح اما، فقط در راستاي جلوگيري از به حاشيه رانده شدن هرچه بيشتر و "تثبيت مالكيت افغان ها" بر روند صلح بسيج شده چه اينكه به نظر مي رسد، سفر نماينده ويژه ايالات متحده امريكا در امور افغانستان و پاكستان نيز به منظور احترام گذاشتن به "مالكيت نمادين" دولت افغانستان بر روند صلح و از ميان برداشتن ابهام هاي موجود در اين زمينه كه حتا در مواردي تناقض گويي هاي شماري از دست اندركاران پروژه صلح دولت افغانستان را نيز سبب شده است، انجام مي شود.

به هر حال اگرچه الزاميت ها و مجبوريت هاي دولت ايالات متحده امريكا در پيوند با پيشبرد روند صلح با شورشيان افغاني حتا به بهاي از دست رفتن بخشي از دستاورد هاي ده سال پسين قابل درك است اما آنچه در اين ميان قابل تامل است اين كه شورشيان در سايه ي بي برنامه گي و ضعف دولت افغانستان فرصت هاي بينظيري را بدست آورده اند كه از يكسو در روند گفتگو هاي صلح چانه زني نمايند و از جانب ديگر به انجام حمله هاي هراس افگنانه و كشتار مردم بيگناه ادامه دهند و نه تنها از اين كه در پيوند با جنايت هايي كه انجام داده اند، بسان ديگر جنايت كاران شامل در ساختار نظام افغانستان معافيت حاصل كنند، بلكه براي نهادينه كردن قدرت خود از وراي باج دهي بي محاباي دولت افغانستان و هم پيمانان جهاني آن به طرز ديدهاي ايديولوژيك و واپس گرايانه ي شان در آينده ي افغانستان هم به راحتي و بدون ترس از عدالت و آزادانه فعاليت كنند.

2012-01-17T08:39:00.001-08:00

از قطر تا برلين

چهار شنبه, ۲۱ جدی ۱۳۹۰

"افغانستان؛ ۲۰۱۴، فرصت ها و چالش ها" عنوان نشستی بود که به روز های هفتم و هشتم جنوری ۲۰۱۲ از سوی موسسه امریکایی اسپن با اشتراک شماری از سناتوران امریکایی و برخی از چهره های سیاسی مخالف حکومت افغانستان در شهر برلین آلمان برگزار شده بود.

احمدضیا مسعود، حاجی محمد محقق، امرالله صالح، عبدالرشید دوستم شاخص ترین اپوزسیون سیاسی نظام کنونی بودند که به دعوت موسسه امریکایی (ASPEN) در این نشست شرکت داشته اند.

اگرچه گفته شده که داکتر عبدالله رییس ایتلاف ملی از شرکت در این نشست خودداری کرده اما نحوه گزینش اشتراک کننده گان به اضافه این که این افراد بدور از سیطره سیاسی تیم حاکم به این نشست فراخوانده شده و موضوع کلیدی در این نشست هم نقد نظام ریاستی که آقای کرزی از طرفداران پروپاقرص این نوع نظام می باشد، پیش داوری ها و گمانه زنی های منفی اندیشانه یی را در محافل سیاسی نزدیک به آقای کرزی بر انگیخنه است.

در اعلامیه هفت ماده یی که در پایان این نشست منتشر شده، نسبت به هدر رفتن نتیجه تلاش های مردم افغانستان و جامعه جهانی هشدار داده شده و با تاکید به این که نظام متمرکز قدرت در افغانستان باعث بروز فساد گسترده، فاصله گرفتن کتله های وسیع مردم از حکومت، کندی در روند توسعه اقتصادی، سوء استفاده و از قدرت، بی ثباتی روز افزون سیاسی شده و حاکمیت قانون را وسیعاٌ تحت الشعاع قرار داده است، آمدن تغییرات قانون اساسی به گونه یی که تغییر نظام از ریاستی به پارلمانی ممکن شود، درخواست شده است.

اشتراک کننده گان افغانی و امریکایی این نشست روند مذاکره با شورشیان را به این دلیل ناقص عنوان کرده اند که حوزه ضد طالبان و افغان های مخالف بینش طالبانی در آن حضور ندارند. و در روند جاری مذاکرات با طالبان فداکاری ها، قربانی ها و نگرانی مشروع آن بخش از افغانها را نادیده میگیرد که با بر انداختن رژیم طالبان به رنج و عذاب مردم افغانستان پایان داده اند.

امرالله صالح رییس پیشین اداره امنیت ملی که در این نشست اشتراک داشت گفت، آنان با تاکید به این اصل که حوزه عدالت خواهی و ضد طالبان در محاسبات بزرگ شامل نبوده و در روند مذاکره با طالبان دخیل نیستند. خواستار غور مجدد جامعه بین المللی در روند مذاکرات و گفتگو با طالبان شده اند.

با این حال واکنش های تند و منفی بافی های معطوف به این که برگزاری این نشست گامی بسوی ایجاد نظام فدرال به عنوان پیش زمینه ی تجزیه افغانستان قلمداد شده و اشتراک کننده گان آن به تلاش در جهت مخالف "منافع ملی و پاسداشت تمامیت ارضی کشور متهم شوند، در افغانستان کم نبوده اند به گونه ی نمونه رییس مرکز مطالعات منطقه یی این رویداد را نگران کننده خوانده و وزارت امور خارجه با انتشار اعلامیه یی با ابراز مخالفت با آنچه هر گونه اقدامات، اظهارات و جلساتی که در مغایرت با روحیه وحدت ملی و اصول مندرج قانون اساسی افغانستان باشد خوانده نوشته است: "در این زمینه دولت جمهوری اسلامی افغانستان نقش افراد و نهاد های خارجی را مداخله در امور داخلی مملکت تلقی نموده آن را تقبیح می نماید، و تصریح می دارد که چنین حرکت باید در آینده تکرار نگردد." اما شرکت کنندگان این نشست می گویند که هیچ موضوعی به اندازه حفظ وحدت و یکپارچه گی مردم و تمامیت ارضی افغانستان مورد تاکید قرار نگرفته است.

به هر حال و با توجه به تحولاتی که در نحوه رویکرد های همپیمانان افغانستان نسبت به نظام سیاسی و مدیریت داخلی بحران افغانستان به وجود آمده به نظر می رسد که روند به حاشیه رانده شدن و انزوای سیاسی تیم حاکم بر افغانستان سیر صعودی خود را می پیماید و این موضوع برای ایتلاف سیاسی که ده سال مدیریت بعد داخلی روند جاری افغانستان را تمثیل کرده، سخت نگران کننده است و واکنش های مهار گسیخته تر شاید هم محدود کننده تری را نیز باید از آن ها انتظار داشت.

صرف نظر از این که کدام جریان سیاسی چگونه دیدگاهی دارد نشانه های آمدن تغییرات بزرگ در روند سیاسی جاری در افغانستان و منطقه در حال پدیدار شدن است و بیم و امید های تازه تری در حال شکل گرفتن.

2012-01-03T11:17:00.000-08:00

مذاكره با شورشيان؛ روزنه هاي بيم و اميد

همان گونه كه پيش بيني شده بود، به نظر مي رسد كه تلاش ها براي مذاكره با طالبان و ديگر دسته هاي شورشي به نقاط حساسي رسيده است. طالبان از ايجاد آنچه دفتر سياسي براي آنان در كشور قطر خوانده شده پشتيباني كرده اند و يك هيآت از حزب اسلامي گلبدين حكمتيار جهت انجام مذاكرات با دولت افغانستان و امريكايي ها به كابل آمده است.

ايجاد دفتر براي طالبان در قطر، انتقال شماري از زندانيان طالبان از خليج گوانتانامو به قطر جهت پيشبرد روند مذاكره و اين كه رييس جمهور كرزي از گفته هاي جوزف بايدن معاون رييس جمهوري ايالات متحده امريكا مبني بر اين كه طالبان "الزامآ" دشمنان ايالات متحده امريكا نيستند ابراز خرسندي كرده گفت كه "ما در مورد این خبر بسیار خوشحال هستیم که دیگر بهانه اذیت، درد و کشتن مردم افغانستان دور خواهد شد." از مهم ترين موضوعات مطرح در محافل سياسي و رسانه يي كشور در هفته هاي پسين بوده است اما رويكرد دوسويه طالبان به گونه يي كه از يك سو از ايجاد دفتر سياسي در قطر پشتيباني كرده اند و از جانب ديگر از توافقات تازه ميان طالبان افغاني و پاكستاني در پيوند با پايان دادن به بحران آفريني در پاكستان و تداوم "جهاد" در افغانستان خبر داده شده، به پيچيده گي وضعيت اشاره دارد.

گذشته از اين كه سخنان رييس جمهوري از نظر بار معنايي از بدبيني بي سرانجام و وارونه گي ديدگاه وي در پيوند با حضور نيرو هاي بين المللي و نبرد با هراس افگني حكايت دارد، كنش گري ها و واكنش هاي ديگر دسته هاي شورشي بسان حزب اسلامي گلبدين حكمتيار در اين مورد قابل تامل به نظر مي رسد.

در شرايطي كه برخي منابع از آغاز گفتگو ها ميان ايالات متحده امريكا و طالبان و حتا "پيشرفت ها" در اين روند سخن گفته اند و سخنگويان طالبان از ايجاد دفتر به اين گروه در قطر و انجام مذاكرات ميان آنان و ايالات متحده به نحوي استقبال كرده اند، از ورود هيآت حزب اسلامي به كابل آنهم جهت انجام مذاكره با "آمريكايي ها" نه الزامآ و فقط دولت افغانستان، خبر داده شده است.
بي بي سي از زبان هارون زرغون سخنگوي اين حزب نوشته است كه "طرف اصلي آنان آمريكايي ها هستند و بايد با آمريكايي با (افرادی که صلاحیت تصمیم گیری داشته باشند) صحبت شود."

اين سخنگوي گروه شورشي حزب اسلامي همچنان با يك بيان معنادار گفته است كه افراد، اشخاص و تنظیم هایی در کابل هستند که با حضور خارجی ها در افغانستان مخالف اند. او گفت که هیات حزب اسلامی، تلاش خواهد کرد تا با این گونه "تنظیم ها" به توافق برسد.

ورود هيآت حزب اسلامي به كابل، از دو جهت درخور تآمل است، يكي اين كه اين گروه شورشي در تلاش بيرون شدن از انزواي ناشي از مورد توجه قرار گرفتن طالبان از سوي ايالات متحده امريكا است و ديگر اين كه ميان اقدامات خشونت آميز شاخه هراس افگن اين حزب و فعاليت هاي "سياسي" كه ستون پنجم اين حزب در درون دستگاه قدرت و عوامل ايديولوژيك آن در تباني با ديگر جريان هاي تندرو زير جتر نظام به ظاهر دموكراتيك برخوردار از پيشتيباني نيرو هاي بين المللي انجام داده اند، هم آهنگي ايجاد شود.

اگرچه طالبان و حزب اسلامي حكمتيار در اهداف سياسي – ايديولوژيك بسان استفاده از تمامي روش ها و ابزار هاي ممكن (خشونت آميز يا هم جذب و اغواي جوانان ناآگاه و استفاده از ذهنيت ها و اعتقادات ديني مردم ) به منظور بيرون راندن نيرو هاي خارجي از افغانستان، جلوگيري از قوام يافتن دموكراسي و تداوم روند سياسي كنوني در كشور نزديك بوده و بسياري از فعاليت هاي شورشگرانه و خشونت آميز نظير انجام حملات انتحاري و پيشبرد جنگ رواني- تبليغاتي را در كنار هم طراحي و اجرا مي كنند، اما حزب اسلامي در برخي زمينه ها نسبت به ديگر دسته هاي شورشي، رويكردهاي متفاوت تر و خطرناك تري را دنبال كرده و مي كند.

در حالي كه طالبان از هنگام ظهور اين گروه تا اكنون، بيشتر طلاب مدارس ديني آنهم بيشتر از مناطق جنوبي و جنوب غربي كشور و آماده كردن كودكاني كه از بخش هاي مختلف افغانستان به مراكز مغزشويي آي اس آي در مناطق قبايلي پاكستان فرستاده مي شوند، به انجام حمله هاي هراس افگنانه اتكا داشته است؛ اما حزب اسلامي گلبدين حكمتيار دستكم در ده سال گذشته در سايه ي حمايت سازمان جاسوسي ارتش پاكستان و در تباني با گروه هاي ايديولوژيك مانند حزب التحرير، بخشي از زير مجموعه هاي شبكه القاعده و شاخه هاي تندرو جداشده از تنظيم هاي جهادي پيشين، به جذب جوانان از طيف ها فقير و ناآگاه جامعه و انگيزش احساسات آنان در برابر حضور نيرو هاي بين المللي و دركل روند دموكراتيك جاري در كشور پرداخته و به اين صورت زمينه هاي بقاي خود را تداوم بخشيده است.

از سوي ديگر به نظر مي رسد، ايالات متحده امريكا در تلاش هاي محرمانه يي كه در چندماه گذشته در راستاي مذاكره با شورشيان طالب انجام داده، گوشه ي چشم اميدوار كننده يي به سوي شورشيان حزب اسلامي گلبدين حكمتيار نداشته و اين موضوع نگراني هاي سردسته هاي اين گروه را بر انگيخته و آنان را واداشته است تا به منظور تثبيت جايگاه خود در معادلات قدرت در آستانه ي خروج نيرو هاي جهاني از افغانستان دست به كار شوند. كه در اين راستا نخست به ارايه ي طرح 15 ماده يي منظور آنچه كه پايان دادن به بحران افغانستان خوانده است مبادرت كرده و اكنون هم با اعزام هيآت از ناكجا آباد مناطق مرزي ميان افغانستان و پاكستان ياهم يكي ديگر از همسايه گان آزمند اين كشور به كابل به چانه زني در پيوند با ايفاي نقش در آينده ي افغانستان بپردازد.

به هر حال، اين تلاش هايي كه در حال حاضر به منظور كشاندن دسته هاي شورشي به ميز مذاكره در حال انجام است، از يك طرف اميد ها براي دستيابي به نوعي سازش در افغانستان را افزايش داده، از سوي ديگر اما نگراني هاي زيادي را ايجاد كرده است، زيرا به سختي مي توان پذيرفت كه پاكستان و ديگر كشور هاي منطقه به اين ساده گي پايان يافتن جنگ و بحران در افغانستان تن در دهند و نيز گروه ها و دسته هاي تندرو و هراس افگن مانند حزب اسلامي گلبدين حكمتيار و طالبان عادت ديرينه ي خود مبني بر تماميت خواهي و تحميل ذهنيت هاي بسته و سده هاي ميانه يي شان بالاي مردم افغانستان به هر صورت و به هر قيمت ممكن را ترك كنند و در نتيجه روند جاري مذاكرات با سردسته هاي شورشيان به صلح و ثبات در افغانستان بينجامد.

هفت جدي

2012-01-03T11:16:00.000-08:00

"مراحل حساس" مذاكرات صلح؟

در حالي كه بگو مگو ها در مورد گشايش يك دفتر سياسي براي طالبان در قطر و واكنش هاي طرف هاي درگير در اين مورد به يكي از موضوع هاي داغ رسانه ها و محافل سياسي كشور تبديل شده، برخي از رسانه هاي بين المللي از رسيدن گفتگو هاي محرمانه ميان امريكا و طالبان به "مراحل حساس" و "نقطه هاي بسيار مهم" خبر داده اند.
گفته مي شود گفتگو ها با هسته هايي از طالبان از ماه ها به اين سو در سطح هاي مختلف ادامه داشته و گاهي هم به دليل فزون خواهي ها و بازي هاي چندپهلوي طرف پاكستاني موضوع به بنبست نيز رسيده است.
اكنون اگرچه دريافت پاسخ به اين پرسش كه "مراحل حساس" عنوان شده چه مولفه هايي دارد؟ دشوار است اما آنچه مسلم به نظر مي رسد، واكنش هاي نه چندان سنجيده شده و بدون دورنماي دولت افغانستان در اين مورد است.
پس از ترور برهان الدين رباني كه دولت افغانستان ظاهرا تلاش هاي صلح خود را براي مدتي متوقف كرد، بازيگران بين المللي قضيه كه سرمايه گزاري هاي هنگفتي روي روند مذاكره با سردسته هاي شورشي كرده بودند، دست به كار شدند به ويژه ايالات متحده امريكا فشار ها بالاي حلقه هاي نظامي و استخباراتي پاكستان به منظور وادار كردن سردسته هاي طالبان به انجام مذاكره را افزايش داد و در گرماگرم تنش روابط ميان امريكا و پاكستان حتا مقام هاي انگليسي از نحوه ي برخورد ارتش و سازمان استخبارات پاكستان در پيوند با روند صلح افغانستان به شدت انتقاد كرد. به هر حال تا همين چند روز پيش بسياري از خبر هايي كه در اين ارتباط به بيرون درز مي كرد، از دوامدار شدن بنبست در اين روند حكايت داشت.
پس از برگزاري نشست هاي مهم استانبول و بن در مورد افغانستان در حالي كه بسياري از بازيگران روند جاري در اين كشور به انجام گفتگو ها با طالبان به عنوان يكي از راه هايي كه خروج از جغرافياي بحران را براي اعضاي ايتلاف جهاني ضد ترور امكان پذير تر كند، نظر مساعد نشان دادند، انفعال و بي برنامه گي در نهاد هاي مجري روند صلح "شوراي عالي صلح و مشاوران نزديك رييس جمهور كرزي" كماكان ادامه يافت و اين وضعيت به صورت طبيعي ايالات متحده امريكا و ديگر همپيمانان اين كشور در ناتو را به تلاش بيشتر فرا مي خواند چه اين كه جدا از گلوپاره كردن هاي ديپلوماتيك، اين ذهنيت تقريبا در ميان تمامي همپيمانان بين المللي روند جاري در افغانستان عموميت يافته و آنان همپاي مردم افغانستان به تجربه دريافته اند كه اعتماد كردن به سخنان و شعار هاي ميان تهي مقام هاي پرادعا و اما ناتوان و بي ابتكار دولت افغانستان به ويژه در امر دشوار، چندبعدي و پرچالش تامين صلح در اين كشور فقط و فقط به مفهوم هدر كردن فرصت هاي باقي مانده تا سال 2014 ميلادي خواهد بود.
اكنون كه از تلاش ها براي ايجاد دفتر نماينده گي براي طالبان سخن گفته مي شود و گفته شده كه حتا بخشي از طالبان به ايجاد اين دفتر در يكي از كشور هاي عربي موافقت كرده اند، تمامي هم و غم بلند پايه گان نظام افغانستان به اثبات مالكيت دولت افغانستان بر تلاش هايي كه به منظور انجام مذاكره با سردسته هاي شورشيان انجام مي شود و قانع شدن دنيا به اين كه هيچ گونه روندي بدون خواست و نظر اين عالي جنابان در افغانستان به موفقيت نمي انجامد متمركز بوده است.
با توجه به وضعيت جاري در كشور دشوار است تصور شود كه حتا تلاش هايي كه از سوي خارجي ها در راستاي مذاكره با طالبان انجام مي شود، حد اقل از نظر انديشه يي معطوف به مقتضيات و نياز هاي ثبات و امنيت پايدار در افغانستان باشد؛ اما برغم جوسازي هايي كه براي بزرگ نمايي طالبان/هراس افگنان در سطح منطقه انجام مي شود و اين كه هنوز از واكنش پشتيبانان منطقه يي آنان به ويژه پاكستان، ايران و شماري از شيخ هاي عرب چيزي گفته نشده صرف نظر از اين كه پشت صحنه ي روند اين مذاكرات هرچه كه باشد و به هر نتيجه يي كه بينجامد؛ آنچه قابل تذكر است اين كه با روش ها و ابزار هايي كه تا اكنون روند مذاكره با شورشيان دنبال شده، نمي توان به آينده ثبات و امنيت به مفهوم واقعي آن در افغانستان اميدوار بود. زيرا در حال حاضر ابزار ها و زمينه هاي دوام تنش و بحران در منطقه در حال تقويت شدن اند زمينه هاي اجتماعي در داخل و همگرايي هاي منطقه يي دستكم در سطح همسايه گان و اجماع بين المللي در سطح جهان آن را پشتيباني نمايد. لازم است تا همپاي مذاكرات محرمانه ي صلح به بستر هايي كه تفكرات تندروانه و خشونت پرور را در ساختار هاي رواني و اجتماعي ساكنان دوسوي ديورند به نهادينه گي كشانده اند نيز توجه شود و همسايه گان افغانستان به هرصورت و به هر قيمت ممكن از تداوم تلاش هاي شان به منظور شعله ور تر كردن بحران و بي ثباتي برحذر داشته شوند.

2011-12-14T04:30:00.000-08:00

سفر پنیتا به افغانستان و ضرورت تنش زدایی در منطقه

چهار شنبه, ۲۳ قوس ۱۳۹۰

لیون پنیتا وزیر دفاع ایالات متحده امریکا ناوقت روز سه شنبه در حالی به افغانستان سفر کرد که به نظر می رسد مناسبات منطقه یی به طرز غیر منتظره یی در حال بحرانی شدن است.

در حالی که مقام های دیپلوماتیک امریکا مانند معاون نماینده ی ویژه ی این کشور در امور افغانستان و پاکستان از تلاش ها به منظور عادی سازی روابط میان پاکستان و ایالات متحده امریکا سخن گفته اند، در همین راستا از توقف حمله های هواپیما های بی سرنشین در خاک پاکستان خبر داده شده و وزیر دفاع امریکا نیز پیشاپیش بر اهمیت روابط کشورش با پاکستان و نقش این کشور در کامیابی تلاش های جهانی در افغانستان تاکید کرده است. همزمان کوشش می شود تا بسته شدن پایگاه نظامی شمسی در بلوچستان پاکستان که گفته می شود این پایگاه در نبرد با هراس افگنی به ویژه هدف قرار دادن پایگاه های هراس افگنان در مناطق قبایلی پاکستان از اهمیت زیادی برخوردار بوده است، کم اهمیت جلوه داده شود.

در همین حال متوقف ماندن کاروان های اکمالاتی نیرو های ناتو در خاک پاکستان و انسداد کمک ۷۰۰ میلیون دالری امریکا به پاکستان توسط سنای ایالات متحده از دیگر تحولاتی است که از پایان ناپذیری بحران در روابط این دو متحد استراتی‍ژیک حد اقل در آینده یی نزدیک حکایت دارد.

اگرچه تا اکنون جزییات زیادی در مورد چگونه گی سقوط هواپیمای بدون سرنشین امریکایی که بدنه ی آن بدست نظامیان ایران افتاده بدست نیامده اما نظام ایران پس از بدست آوردن این بدنه هواپیما و نمایش آن به رسانه های گروهی، تحرکات دیپلوماتیک و سیاسی خود در برابر امریکا و هم پیمانان آن در منطقه را افزایش داده است.

به تازه گی سفیر افغانستان در تهران به وزارت امورخارجه ایران فراخوانده شد تا در مورد "نقض حریم فضایی ایران توسط امریکایی ها" توضیح دهد و محمود احمدی نژاد رییس جمهوری ایران خواستار برگزاری نشست سه جانبه افغانستان، پاکستان و ایران شده که کرزی نیز این درخواست را پذیرفته است، روز سه شنبه نیز فدا حسین مالکی، سفیر ایران در کابل، تمام تحرکات امریکا در منطقه را مشکوک خوانده و افزوده است که امریکا این تعهدش را که از افغانستان به کشورهای همسایه اش مداخله نمی کند، نقض کرده است.

با این حال حمله ی خونین روز عاشورا بالای مراسم عزاداری شیعیان در کابل و مزار شریف که مسوولیت آن را یک گروهک تروریستی مستقر در پاکستان به عهده گرفت به نظر می رسد که لایه های زیرین و ایدیولوژیک اتحاد راهبردی سازمان های استخباراتی ایران و پاکستان را به چالش فراخوانده است زیرا از یکسو اظهاراتی وجود دارد که زیرمجموعه های نظام ایران با حمایت مالی از برگزاری نمایش هایی مجلل و هزینه بردار از نوع آنچه به تازه گی ها در افغانستان هم برگزاری آن در روز هایی بسان عاشورا رواج یافته، در صدد نمایش قدرت خود از ورای اعتقادات مذهبی مردم افغانستان برآمده اند. از جانب دیگر در سال های گذشته نا آرمی ها و خشونت های فرقه یی که بیشتر آن به هدف ضربه زدن به شیعیان و از سوی گروهک های تروریستی سنی بسان لشکر جنگهوی در پاکستان راه اندازی می شده، صد ها تن از شیعیان پاکستان را به کام مرگ فرستاده و این رویداد ها به ویژه برای محافظه کاران نظام ایران آزار دهنده بوده است.

به این صورت اتحاد راهبردی میان زیر مجموعه های ایدیولوژیک نظام ایران و گروهک های تندروی زیر حمایت سازمان جاسوسی پاکستان در پیوند با مخالفت با حضور غرب و ایالات متحده امریکا در افغانستان وجود داشت، دستخوش تقابل نه چندان آشکاری شده، که این موضوع از ورای رویکرد های رسانه یی در هردو کشور نیز در حال پدیدار شدن است

به این صورت در حالی که ظاهرآ قدرت مانور ایران از ورای سقوط هواپیمای بی سرنشین امریکایی در خاک این کشور بالا رفته و از سوی دیگر رویارویی مجذوبانه ی پاکستان با ایالات متحده امریکا نیز تقریبآ اوضاع را بر وفق مراد پاکستان شکل داده است سفر لیون پانیتا به منطقه چه مفهومی می تواند داشته باشد؟

اگرچه به نظر نمی رسد به این زودی ها تنش در روابط پاکستان و امریکا حداقل تا روزهای پیش از مرگ اسامه بن لادن کاهش یابد اما از اظهارات تازه ی مقام های دفاعی و مسوولان دیپلوماتیک امریکا بر می آید که به احتمال قوی لیون پانیتا به پاکستان نیز سفر می کند تا دستکم از گسترده تر شدن دامنه ی تنش ها در روابط دو کشور جلوگیری نماید. زیرا در حال حاضر به ویژه در زمانی که ایران با یدک کشیدن مسآله ی نقض حریم هوایی اش توسط هواپیمای بی سرنشین امریکایی از خاک افغانستان فرصت های کم نظیری را برای سرپوش نهادن بر چالش های داخلی خویش از ورای اعمال فشار بالای امریکا بدست آورده است، رویارویی در دوجبهه برای امریکا در منطقه دشواری های بیشتری خلق خواهد کرد و نفس استراتی‍ژی خروج این کشور از افغانستان را به چالش فرا خواهد خواند.

१५ قوس

2011-12-13T01:12:00.000-08:00

عاشوراي خونين كابل، كندهار و مزارشريف،

رويكرد نو هراس افگنان براي دهه "تحول"

مراسم عزاداري عاشورا در سه شهر عمده ي افغانستان كابل، كندهار و مزار شريف مورد حمله قرار گرفت.

در شهر كابل، در تکیه خانه ي حضرت ابوالفضل در منطقه مرادخانی حمله انتحاري صورت گرفته، چهار راهي صديقيار در مزار شريف و چوك چهارسو در شهر كندهار در فاصله هاي زماني اندكي شاهد انفجار هاي خونين بوده اند.

وزارت امور داخله اعلام كرده كه "فرد انتحار كننده با استفاده از یک واسکت مملو از مواد انفجاری در ساحه حوزه دوم شهر کابل دست به حمله انتحاری زد که در نتیجه این حمله 55 تن از هموطنان ملکی ما بمشول زنان و اطفال به شهادت رسیدند و 134 تن دیگر مجروح گردیده اند."

بر مبناي معلومات وزارت امور داخله، انفجار مايني كه در يك بايسكل جاسازي شده بود،4 كشته و 16 زخمي در پي داشته و در كندهار ماين جاسازي شده در يك موتر سايكل انفجار كرده و شش تن را زخمي ساخته است.

هرسه اتفاق در محل هاي مزدحم و بيشتر هم جاهايي كه مردم به خاطر برگزاري مراسم عاشوراي حسيني گرد آمده بودند يا در حال گرد آمدن بودند، اتفاق افتاده و دستكم تصاويري كه تلويزيون ها از محل وقوع انفجار در كابل منتشر كردند، تكان دهنده بود. ده ها جسد در كنار و بر روي هم افتيده و مردم در پرده هاي تلويزيون شاهد جان دادن انسان هاي بي گناه بودند.

اگرچه تا کنون فرد يا گروهي مسوولیت این حمله ها را بر عهده نگرفته اما مسوولان امنيتي اين رويداد ها را به "طالبان و تروريستان" نسبت داده اند.

اگرچه در دوسال گذشته مردم افغانستان شاهد چند مورد حمله هاي انتحاري و بم گزاري هاي دسته هاي شورشي در مسجد ها و اماكن مقدس بوده اند اماحمله هاي هم آهنگ و همزمان بالاي مراسم روز عاشورا به صورتي كه روز سه شنبه در كابل، مزار شريف و كندهار صورت گرفته حداقل از نظر ماهيت تازه گي دارند.

در گذشته تنش ها و خشونت هاي فرقه يي در پاكستان تلفات سنگيني را در پي داشته و خونين ترين اين مورد در سال 2004 در حمله به محل برگزاري نماز جمعه شيعيان در شهر كويته 120 تن و در سال 2005 ميلادي حمله بر عزاداران در روز عاشورا 250 تن قرباني گرفته بود.

همواره گروه هاي تندروي سني مانند سپاه صحابه و لشكر جنگهوي در كنار طالبان پاكستاني در اين گونه رويداد ها مسوول پنداشته شده اند.

اكنون كه سه رويداد خونين در افغانستان اتفاق افتاده نيز شماري از رسانه ها گزارش داده اند كه لشكر جنگهوي كه از حمايت سازمان استخباراتي پاكستان نيز برخوردار است، مسووليت رويداد هاي خونين روز سه شنبه را به عهده گرفته است.

از چندي به اين سو و به ويژه پس از كشته شدن برهان الدين رباني رييس شوراي عالي صلح و فشار هايي كه پس از آن از سوي جامعه جهاني بالاي پاكستان آمد، حمله هاي هراس افگنانه ي شورشيان تا حدي كاهش يافته بود.

انفجار و انتحار در افغانستان خبر تازه تلقي نمي شود، اما شمار كشته شده گان، زمان حساسي كه اين حملات در ظرف آن به وقوع پيوسته اند و تاحدي هم يك دست بودن قربانيان، نكاتي اند كه اين حملات تروريستي را از رويداد هاي مشابه گذشته متمايز مي سازد.

اگرچه قرباني شدن مردم بيگناه در نتيجه ي رويكرد هاي هراس افگنانه ي شورشيان در افغانستان هم پديده ي تازه يي نيست اما در بيشتر موارد هدف قرار دادن كاروان موتر هاي نيرو هاي ناتو، نيروهاي امنيتي افغانستان ياهم مقام هاي بلندپايه دولتي به عنوان اهداف اصلي حمله هاي هراس افگنانه توجيه مي شده اكنون كه اين سه رويداد ظاهرآ به هدف آماج قرار دادن مردم ملكي كه بيشتر آنان اهل تشيع بوده اند انجام شده است. نشانه يي از آغاز يك روند تنش زايي در روابط مذاهب موجود در افغانستان كه با وجود اختلافات در مسايل جانبي دين اسلام هيچگاهي اين كشور شاهد جنگ مذهبي نبوده است پنداشته شده مي تواند - كما اين كه مي توان ادعا كرد هدف عاملان و برنامه ريزان اين حمله ها نيز چنين چيزي بوده است.

اين نگراني هم مي تواند به شدت مطرح شود كه اين حمله ها منجر به شكل گيري نوع ديگري از كينه توزي و خشونت ورزي گردد و زمينه هاي جنگ رواني تازه با ابعاد و اشكال ديگري فراهم شود.

اگر در اين رويداد همان گونه كه ادعا شده در كنار شورشيان افغاني دست شبكه تروريستي پاكستاني بسان لشكر جنگهوي دخيل باشد، بدون ترديد بايد منتظر رويداد هاي خونين تر از اين و همچنان توطيه هاي ديگري به منظور شعله ور كردن جنگ مذهبي در افغانستان بايد بود.

البته اين احتمال را هم بايد مطرح كرد، از آنجايي كه شيوه هاي برگزاري مراسم عاشورا در سال هاي اخير به گونه ي پرسش برانگيزي متفاوت تر، مجلل تر، خرج بردار تر و گسترده تر شده و حتا از تمويل بخشي از اين برنامه ها از سوي رژيم جمهوري اسلامي ايران در افغانستان سخن گفته شده است. ممكن است دسته هاي تندرو مانند شبكه القاعده و زير مجموعه هاي آن مانند طالبان افغاني و پاكستاني، سپاه صحابه و لشكر جنگهوي اين وضعيت را در ضديت با منافع و ديدگاه هاي ايديولوژيك خود ارزيابي كرده همان گونه كه در چند سال گذشته در چندين مورد حمله هاي خونين ده ها تن از شيعيان پاكستاني را به كام مرگ فرستاده اند، در تباني با سازمان جاسوسي پاكستان و همزمان با اين كه ناكارآيي رويكرد هاي پارينه ي پاكستان در پيوند با حمايت از روند شورشگري در افغانستان تقريبا آشكار شده است، حمله هاي روز عاشورا در افغانستان را سازماندهي كردند.

از بعد سياسي، اين حمله ها درست ساعاتي پس از نشست جهاني بن دوم كه پاكستان شركت در آن را تحريم كرده بود صورت مي گيرد. نشستي كه در آن بيش از صد كشور و سازمان بين المللي تعهدات خود براي پشتيباني از روند جاري در افغانستان پس از سال 2014 ميلادي را تجديد كردند. اين حمله ها مي تواند هشداري براي افغانستان و قدرت هاي بزرگ پشتيبان افغانستان نيز به حساب آيند و همزمان تغيير رويكرد دسته هاي شورشي منطقه كه عنان رهبري آنان در دست سازمان استخبارات ارتش پاكستان است در پيوند با افغانستان را همزمان با آغاز روند "انتقال و تحول" كه از بن دوم آغاز شده است، به نمايش بگذارد.

هشت قوس

2011-12-13T01:10:00.000-08:00

پاكستان و دادخواهي در شوراي امنيت ملل متحد

پاكستان اعلام كرده كه دادخواستي را در مورد حمله ي نيرو هاي ناتو بر يك پاسگاه مرزي اين كشور در مهمند اجنسي به شوراي امنيت سازمان ملل متحد سپرده است.
به تازه گي و پس از كشته شدن 24 تن از سربازان ارتش اين كشور در نتيجه بمباردمان هوايي نيرو هاي ناتو در مرز اين كشور با افغانستان، حكومت پاكستان از بازنگري تمامي زمينه هاي روابطش با ناتو و ايالات متحده سخن گفته دستور بسته شدن پايگاه "شمسي" كه گفته مي شود هواپيما هاي بي سرنشين امريكايي از همين پايگاه به اهدافي كه گمان برده مي شود پناه گاه هاي طالبان و دسته هاي تندرو باشد حمله مي كنند، را صادر كرده و از ارجاع پرونده ي اين حمله به شوراي امنيت سازمان ملل متحد خبر داده است.
قضيه ي بمباردمان يك پاسگاه مرزي پاكستان توسط نيرو هاي ناتو درحالي به شوراي امنيت سازمان ملل متحد كشانده مي شود كه در مورد قضاياي به مراتب بزرگ تر از اين بسان مداخله هاي آشكار ارتش و سازمان جاسوسي پاكستان در امور داخلي افغانستان، پشتيباني نظاميان اين كشور از دسته هاي شورشي و تندرو، صدور جوخه هاي مرگ و نفرت طالباني به افغانستان و در فرجام استفاده ي اين كشور از هراس افگني به عنوان ابزار سياست خارجي اش؛ دولت افغانستان در ده سال گذشته جرآت مطرح كردن اين موضوعات در شوراي امنيت سازمان ملل متحد به خود نداده است.
در ماه هاي گذشته كه موشك پراگني هاي ارتش پاكستان بالاي مناطق مرزي در شرق كشور جان ده ها تن را گرفتن و صد ها خانواده را مجبور به ترك خانه و كاشانه ي شان كرد، رييس جمهوري ناتواني و ضعف سياست خارجي خويش در برابر پاكستان را درلاي تفكرات قبيله يي پيچيده و به گونه ي تلويحي مشتركات قومي ساكنان هردو سوي ديورند را دليل خود داري افغانستان از انجام حمله متقابل عنوان كرد و به رغم درخواست هاي مكرر آگاهان سياسي و اعضاي پارلمان، دستگاه ديپلوماسي منفعل و ناكارآمد كشور نيز به احضار "محترمانه" سفير پاكستان به وزارت امورخارجه بسنده كرد.
در حال حاضر هر سه طرف؛ پاكستان، افغانستان و ناتو روايت هاي متفاوتي در پيوند با چگونه گي حمله جنگنده هاي ناتو به يك پاسگاه مرزي پاكستان بيان مي كنند مقام هاي ناتو گفته اند كه اين حمله به درخواست نظاميان افغاني انجام شده كه ادعا دارند در جريان يك درگيري با شورشيان و هنگامي كه سربازان پاكستاني ساكن اين پاسگاه به طرفداري از طالبان شورشي به سوي آنان آتش گشوده اند.
پاكستاني ها اما با عمدي خواندن اين حمله كارزار سياسي و ديپلوماتيك گسترده يي را به منظور زير فشار قرار دادن امريكا و شايد هم تلافي سرخورده گي ها و رسوايي هايي كه پس از كشته شدن اسامه بن لادن در خاك اين كشور به آن روبرو بود راه اندازي كرده كه ايران در اولين فرصت به اين كرنش هاي پاكستان سر تاييد جنبانده و روسيه و چين هم با يدك كشيدن نقض حاكميت ملي پاكستان از سوي جنگنده هاي ناتو ظاهرآ در كنار پاكستان ايستاده اند، شايد با اطمينان از اين كه با بهره گيري از ديپلوماسي ظاهرا امريكا ستيزانه يي كه پاكستان در چند ماه گذشته دنبال كرده و چراغ سبز هايي كه از سوي روسيه و چين به اين كشور نشان داده اند، ديپلوماتان/ نظاميان اين كشور در صدد اند تا با تحريم حضور خود دريكي از مهم ترين نشست هاي بين المللي در مورد افغانستان كه قرار است به زودي در شهر بن كشور آلمان برگزار شود و همزمان با اين مطرح كردن غايله حمله به پاسگاه مرزي خويش در شوراي امنيت سازمان ملل متحد، چند نشان را با يك تير هدف قرار داده و از يكسو فرصت هاي اندك باقي مانده براي تضمين ثبات نيم بند موجود در افغانستان از وراي تجديد تعهد دنيا به منظور پشتيباني از روند دشوار و هزينه بردار دولت سازي در اين كشور را از كف مردم و دولت افغانستان بربايد و از جانب ديگر خود را از انزواي بين المللي كه در حال فرورفتن در آن بود، بيرون سازد.
به اين صورت اگر حمله هوايي نيرو هاي ناتو بالاي پاسگاه مرزي پاكستان به درخواست مرزبانان افغان و در پاسخ به آتش باري نظاميان پاكستاني صورت گرفته باشد، كه به گمان اغلب چنين است؛ لازم است دولت افغانستان با جرآت و جسارت لازم اسناد و مدارك دست داشته ي خويش در پيوند با مداخله هاي آشكار پاكستان، دست داشتن سازمان جاسوسي اين كشور در كشتار چهره هاي سرشناس سياسي و مردم و بيگناه و تلاش هاي خصمانه ي حكام پاكستان به منظور جلوگيري از رشد اقتصادي و تحكيم پايه هاي نظام سياسي در افغانستان را نيز به شوراي امنيت سازمان ملل متحد ارايه بدارد، تا اگر قرار است در سايه ي جوسازي هاي تصنعي لابي هاي پاكستان در پيوند با "نقض حاكميت ملي" و كشته شدن شماري از سربازان اين كشور در مرز با افغانستان دادخواهي صورت بگيرد، حد اقل جنايت هايي كه نظاميان و دست اندركاران سازمان جاسوسي اين كشور در حق مردم افغانستان كرده اند نيز براي يكبار هم كه شده در جلو ديده گان جهانيان قرار بگيرد.

2011-11-22T11:32:00.000-08:00

ايستگاه بعدي، بن دوم

هشدار از شبيخون "ستون پنجم" در مسير راه

اكنون كه لويه جرگه عنعنه يي "موفقانه" به پايان رسيده، در حالي كه وزارت امور خارجه و ديگر نهاد هاي دخيل به شدت مشعول سامان دهي آماده گي ها به منظور حضور "موفقانه" در نشست بن دوم اند، رييس جمهور كرزي و اطرافيان وي ظاهرآ نفس راحتي مي كشند و از اين كه يك روند خود ساخته اما پر از چانه زني و بگو مگو هاي سياسي و رسانه يي را به پايان رسانده اند، خرسند به نظر مي رسند.

البته هميشه و همواره تعريفي كه آقاي كرزي و نزديكان وي از "موفقيت" ارايه كرده اند، با چشم ديد ها و همچنان تصورات و انگاره هايي كه مردم، فعالان سياسي بيرون از حكومت و حتا خارجي هايي كه روند سياسي جاري در كشور را در ده سال گذشته دنبال كرده اند، تفاوت هاي چشمگيري داشته است.

با تصويب قطعنامه 76 ماده يي توسط جرگه عنعنه يي قدرت مانور كرزي در برابر امريكايي ها بالا رفته و مخالفان سياسي وي در درون كشور نيز دستكم به دليل چالش هاي ساختاري و بي برنامه گي كه خود به آن ها روبرو اند، از نظر تاكتيكي و تعريف جايگاه خويش از طريق اعمال فشار بالاي حكومت به چالش فراخوانده شده اند.

در حالي كه اندكي پس از برگزاري جرگه مشورتي صلح به دليل آنچه پرتاب موشك از سوي طالبان بالاي خيمه لويه جرگه خوانده شد، دوتن از مسوولان ارشد امنيتي كشور وادار به كناره گيري شدند، اكنون به نظر مي رسد، حضور سنگين ستون پنجم دشمن در دستگاه قدرت، پيگيري چگونه گي و چرايي رسيدن پلان امنيتي جرگه عنعنه يي به دسته هاي شورشي را ناممكن ساخته است.

به تازه گي اداره امنيت ملي افغانستان از خنثا سازي چندين برنامه شورشيان كه به منظور برهم زدن جرگه عنعنه يي طراحي شده بود، خبر داده و رييس جمهور كرزي هم در بيانيه ي پاياني جرگه از مسوولان ارشد، افسران و سربازان نيرو هاي امنيتي به خاطر تامين امنيت جرگه قدرداني كرد، كه از رهگذر تلاش هايي كه منسوبان رده هاي مياني و سربازان نيرو هاي امنيتي انجام ميدهند اين قدرداني قابل توجيه است اما انتشار خبر دستيابي دسته هاي شورشي به "پلان امنيتي لويه جرگه عنعنوي" در گرماگرم مباحث رسانه يي و سياسي در پيوند با اين جرگه به عنوان يك پرسش بزرگ در اذهان مردم باقي ماند. اگرچه مسوولان هرسه نهاد سكتور امنيتي كشور با دستپاچه گي اين ادعا را رد كردند اما كارشناسان و آگاهاني كه متن سند بدست آمده از جانب شورشيان را مرور كرده اند، بيشتر از اين كه در مورد صحت نداشتن جزييات و موارد مطرح شده در آن شك داشته باشند، ادعا هاي مسوولان و سخنگويان نهاد هاي امنيتي كشور را ميان خالي و عجولانه قلمداد كرده اند.

اگرچه طالبان/ هراس افگنان برغم تبليغات و جنگ رواني كه راه اندازي كردند، نه توانستند از نظر تاكتيك برگزاري جرگه عنعنه يي را مختل بسازند و نه هم در سطح استراتيژيك و كلان فعاليت ها و جوسازي عوامل نفوذي آنان به منظور جلوگيري از صدور راي اعضاي جرگه سنتي به نفع امضاي سند راهبردي ميان افغانستان و امريكا راه به جايي نبرد. اما از آنجايي كه در بسياري از رويداد هاي برهم زننده ي امنيت و ثبات كه از سوي طالبان/ هراس افگنان تا نزديكي هاي ارگ رياست جمهوري انجام شده، به نفوذ دسته هاي شورشي در درون نهاد هاي امنيتي كشور اذعان شده و حتا باري دستياران و محافظان يكتن از معاونان وزارت دفاع به آوردن حمله كننده گان انتحاري به محوطه ي صد درصد حفاظت شده ي اين وزارت متهم شد و موارد بيشمار ديگري از اين دست روي داده كه نهاد هاي مسوول به طرز پرسش برانگيزي نسبت به پيگيري اين قضايا و ارايه ي معلومات در اين مورد اغماض كرده يا شايد هم باز داشته شده اند چه اين كه گفته مي شود بسياري از متهمان به حمله هاي هراس افگنانه كه از سوي نيرو هاي امنيتي كشور ياهم توسط نيرو هاي جهاني گرفتار شده و به دولت افغانستان سپرده مي شوند در معاملات پنهاني و با جوسازي هاي عوامل نفوذي دسته هاي شورشي در درون نظام آزاد شده و دوباره به شورشگري مي پردازند چه اين كه فرار دسته جمعي صد ها تن از خطرناك ترين زندانيان طالب از زندان مركزي ولايت كندهار در سال گذشته هنوز از معما هاي روزگار ماست و به تازه گي هم رييس جمهور كرزي بدون هيچ گونه قيد و شرطي نيرو هاي خارجي را از "بندي كردن افغان ها" [اگرهم اين افغان ها طالب يا هراس افگن باشند.] برحذر داشته است.

به اين صورت فرسايش ساختارها و عقبه هاي رواني و اجتماعي نظام از درون و همچنان استفاده از ضعف مديريت و تلاشي كه به منظور تسخير ساختار ها از بالا تا پايان هرم قدرت توسط گماشته گان دسته هاي شورشي و سازمان هاي جاسوسي منطقه از چندسال به اين سو ادامه داشته نيز مي تواند به عنوان بخشي از اهداف شورشيان تا فرارسيدن سال 2014 كه قرار است روند خروج نيرو هاي جهاني به پايه ي اكمال برسد مطرح بحث قرار بگيرد.

اكنون كه آقاي كرزي در دهمين سال تكيه زدن بر سكوي قدرت افغانستان براي شركت در "بن دوم" آماده گي مي گيرد و بسياري از موضوعاتي كه وي به عنوان دستاورد هاي اين سفر ده ساله تكرار خواهد كرد نه براي مردم افغانستان و نه هم به جهانيان تازه گي و جذابيت ندارد بلكه در تناسب با دشواري هايي كه ناتواني و ضعف مديريتي وي مزيد بر علت هاي فراوان ديگر براي به ميان آمدن اين دشواري ها پنداشته مي شود، بايد با آگاهي و دقت كامل برخورد صورت بگيرد تا از يك طرف تا فرارسيدن زمان برگزاري اين نشست طالبان/هراس افگنان گلهاي تازه و تازه تري در ايجاد نا امني و راه اندازي حمله هاي هراس افگنانه به آب ندهند و از جانب ديگر سخنان و ديدگاه هاي شورشيان/هراس افگنان يكبار ديگر از زبان كرزي و هم تيمي هاي او كه به عنوان مديران روند جاري در كشور در "بن دوم" شركت مي كنند، جاري نشود و زمينه هاي سرخورده گي هرچه بيشتر جهانيان از روند فرسايشي جاري در افغانستان بيش تر از پيش فراهم نشود و ترسيم سيماي قبيله يي از افغانستان پسا حضور نيرو هاي جهاني نزد جهانيان، آينده اين كشور را از حركت به سوي نهادينه سازي ارزش هاي مدرن و مدني بدور نسازد.

2011-11-22T11:29:00.000-08:00

امریکا؛ تاریخ اندک دستاورد های بزرگ

انگاره های حشمت الله رادفر از سفر به ایالات متحده امریکا

بخش نخست

هنگامی که کریستف کولمب دریانورد اروپایی بندر پالوس در هسپانیا را در اگست سال 1492 میلادی ظاهرا به قصد رسیدن به شبه قاره هند ترک گفت و پس از توقفی کوتاه در جزایر قناری در افریقا، دل به دریا زد تا برای نخستین بار از طریق اوقیانوس اطلس اروپا را به آسیای جنوب شرقی وصل کند، اما در مسیر راه به "دنیای جدید" رسید؛ شاید هیچ کس در دنیا گمان نمی کرد که این سفر ماجراجویانه ی کولمب در عرض کمتر از 6 هفته منجر به کشف سرزمینی شود که ساکنان آن امروزه در بسیاری از عرصه های زندگی بشر گپ نخست را بزنند.

این که چوقت برای نخستین بار نام "امریکا" را شنیدم یا در جایی خواندم، یادم نیست؛ اما لحن صحبت شیرین استاد مضمون تاریخ "میرآقا خان" در صنف هشتم مکتب دهاتی مان در سال 1370 خورشیدی را هنوز به یاد دارم که در قسمت بالایی تخته ی سیاه صنف ما نوشت، "ایالات متحده امریکا یا دنیای جدید" سپس قرار معمول به نوت دادن برای ما در مورد این کشور آغاز کرد و دو تن از هم صنفانم که کلمه "اتازونی" را درست نوشته نتوانسته بودند، مورد سرزنش استاد قرار گرفتند...

بار دوم هنگام مهاجرتم به ایران در میان سال های1378 تا 1380 خورشیدی بود که رسانه های این کشور، ایالات متحده امریکا را با نام هایی مانند "استکبار جهانی"، "شیطان بزرگ" و عبارت های مشابه دیگر یاد می کردند و من هم با کنجکاوی یی که فضای حاکم بر آن کشور بالای آن بی اثر نبود به ویژه این که بسیاری از کشور های جهان به شمول ایالات متحده امریکا و قدرت های اروپایی در برابر جنایت هایی که طالبان در افغانستان انجام می دادند مهر سکوت برلب نهاده بودند، بیشتر کتاب هایی را مطالعه می کردم که در بسیاری موارد در پیوند با ایالات متحده امریکا از دیدگاه های نظام مذهبی ایران تبعیت می کردند.

در ده سال گذشته که ایالات متحده امریکا در افغانستان حضور نظامی و سیاسی داشته و روند جاری و بسیاری از تحولات در عرصه های مختلف در افغانستان در سایه ی این حضور شکل گرفته است، دیدگاه های من و بسیاری از افغان ها در مورد این کشور بزرگ و نیرومند تغییرات قابل ملاحظه یی را به خود پذیرفته است.

با وجود تبلیغات سنگین و جنگ روانی که سازمان های استخباراتی منطقه و جریان های تندرو با استفاده از ویژه گی ها و زمینه های اجتماعی موجود در افغانستان راه اندازی کرده اند، کُشتی نرمی که از نزدیک سه سال به این سو رییس جمهورکرزی با ایالات متحده امریکا به پیش می برد و همچنان اشتباهات بسان کشتار غیرنظامیان در بمباران های هوایی که به نظامیان امریکایی نسبت داده شده، می توان ادعا کرد که تا این دم شمار قابل ملاحظه یی از افغان ها حضور نیرو های بین المللی در افغانستان که اکثریت آنان نظامیان امریکایی اند را عامل پایایی و دوام روند دموکراتیک کنونی در این کشور می دانند.

از آنجایی که در بسیاری موارد شنیده های انسان از آنچه به چشم می بیند، تفاوت دارد؛ دیدگاه ها و تصورات من نیز در مورد ایالات متحده امریکا پس از سفر به این کشور با چنین سرنوشتی روبرو شده است.

به تازه گی با شماری از دست اندرکاران رسانه های آزاد و سخنگویان نهاد های حکومتی افغانستان سفری به ایالات متحده امریکا داشتیم.

این سفر بخشی از یک برنامه های جهانی سالیانه ی وزارت امور خارجه ایالات متحده امریکا زیرنام

International Visitor Leadership Program on "Government-Media Communication Strategies.”

بوده که توسط مرکز اطلاعات و رسانه های حکومت افغانستان هم آهنگی شده بود، این جستار که به صورت پیهم در "نخست" به چاپ خواهد رسید، شامل انگاره ها، آموزه ها و دریافت های من از این سفر 21 روزه خواهد بود.

بخش دوم

واشنگتن دي سي

صبحگاه چهارم سپتامبر 2011 پس از 13 ساعت پرواز بر فراز اوقیانوس اطلس هواپیمای حامل مان در میدان هوایی دالاس در ایالت ویرجینیای امریکا به زمین نشست. هنگامی که از میدان هوایی به سمت واشنگتن دی سی حرکت کردیم، تصویرهایی که پیش از آن از ایالات متحده امریکا در ذهن داشتم، آرام آرام آغاز به فروریختن کردند.

از آنجایی که برنامه سفر ما از سوی وزارت امور خارجه ایالات متحده امریکا "استراتیژی های ارتباط میان دولت و رسانه ها" عنوان شده بود، ترکیب تیم ما هم با این عنوان همخوانی جالبی داشت. 5 تن از سخنگویان نهاد های حکومتی، یک تن با سابقه کار خبرنگاری و اكنون عضو پارلمان و سه تن از رسانه های آزاد افغانستان.

نخستین برنامه یی که در آن شرکت کردیم یک لکچر معلوماتی در مورد ساختار نظام سیاسی ایالات متحده امریکا و نقش فدرالیزم در تامین دموکراسی و ثبات پایدار در این کشور بود که توسط یک کارشناس امریکایی لبنانی تبار بنام اکرم الیاس بود.

اساس زندگي امريكايي ؛(Individualism)فردگرايي

آقای الیاس توضیح داد که اساس زندگی امریکایی "فردیت" است؛ نه قومیت، نه مذهب و نه هم این که یک فرد در کدام بخش از امریکا زندگی می کند.

هنگامی که آقای الیاس در مورد بایسته ها عوامل و پیامد های گزینش فرد به عنوان اساس زندگی امریکاییان صحبت می کرد، ذهن من از یک سو تلاش داشت تا آنچه من در گذشته ها در مورد فردگرایی یا اندوجولیزم غربی خوانده بودم را در از پستو های خفته اش بازیابی و بازخوانی کند و از جانب دیگر با این پرسش ها درگیر بود که به راستی جمع گرایی حاکم بر جامعه سنتی ما اساس بهتری برای زندگی کردن است یا فرد گرایی غربی که نمایه ها و فراورده های فرهنگی سیاسی آن در حال تسخیر ساختار های اجتماعی در بیشتر جوامع انسانی است؟

اکنون و در شرایطی که بسیاری از ساخت ها و ساحت هایی که از گذشته ها اصول، ارزش ها و هنجار های مجموعه های انسانی را شکل می داد و می دهد، با گسترش سرسام آور تکنولوژی های معلوماتی و ارتباطی و تغییراتی که در سطوح کلان زندگی بشر رونما شده، دستخوش تغییرات بنیادین است چه تعبیری می توان از فرد گرایی و جمع گرایی فردگرایی در دنیای کنونی ارایه داد؟

فردگرایی و جمع گرایی تقریبآ از هنگامی که مهاجران اروپایی به درنوردیدن اوقیانوس اطلس آغاز کردند به حوزه فلسفه و جامعه شناسی سیاسی راه یافته و این مباحث در سده های هفده و هژده در اروپا و غرب به اوج خود رسید مثلا در قرن هيجدهم، آدام اسميت، هيوم، مونتسكيو، ولتر و روسو و در قرن نوزدهم، بنتام جيمز ميل و جان استوارت ميل از دانشمندان و نظریه پردازان معروف طرفدار اصالت فرد بودند و در همين حال بسیاری از دموکراسی های لیبرال بسان ایالات متحده امریکا و شماری از کشور های اروپایی هم فردگرایی را به عنوان اساس زندگی شهروندان شان به رسمیت شناختند.

همان گونه که از نام "فردگرایی" بر می آید، در این جهان بینی افراد از همدیگر مستقل‌اند. فرد در مقام نخست قرار می گیرد و اجتماع را در مقام دوم و حقوق بیشتر از ناحیه وظایف مورد تاکید قرار می‌گیرد. ارزش‌های فردگرایانه شامل مسئولیت شخصی، آزادی انتخاب، تحقق تمامی توانایی ها و ظرفیت ‌های فردی و احترام به استقلال دیگران است. در حالی که در "جمع گرایی" گروه‌های اجتماعی و افراد در برابر هم دیگر تعهداتی دارند که این گروه‌ها "جمع ها" شامل خانواده، طایفه، قوم، گروه مذهبی، دین و ... می شود. ویژه گی اصلی این گونه جوامع تعهدات و انتظارات متقابل فراوان بر اساس موقعیت‌های اجتماعی افراد است. در این جهان‌بینی فرد بخشی از اجتماع است و دسته های اجتماعی با سرنوشت، اهداف و ارزش‌های مشترک در اولویت قرار می‌گیرند.

همان گونه که جامعه شناسان عنوان کرده اند، فردگرایی غالبا در جوامع پیچیده، باز، صنعتی و ثروتمند و غالبآ کشورهایی که چندین نظام هنجاری در آنها وجود دارد (کشورهای چندفرهنگی) به چشم می‌خورد.

در گذشته ها هنگامی که یک چنین موضوعات را در کتاب ها می خواندم تصورم این بود که آنچه به ویژه در کتاب های جامعه شناسی نوشته می شود، تیوری هایی است که همیشه و همواره در اوراق کاغذ باقی می مانند، اما توضیحات آقای الیاس و آنچه در جریان سفر در ایالات متحده امریکا مشاهده کردم، این باور را در من القا کرد که می شود با پشتکار و تدبیر و مدیریت روند های اجتماعی و ترویج عقلانیت با استفاده از این همه ابزاری که در حال حاضر بشریت در اختیار دارد و ما هم از آن بی بهره نیستیم، حد اقل فرهنگ باج دهی به هنجار های بسته، سنتی و قبیله یی را نقطه ی پایان گذاشت و به این صورت افراد و دسته هایی که با چسپیدن به این هنجار ها و به بازی گرفتن ذهنیت های بسته و ستنی مردم کسب موقعیت می کنند، را به تغییر روش وادار کرد و به اين صورت اختلاف و تنش دوام دار ميان پديده ها و نام هايي بسان، قوم، زبان، مذهب، شمال و جنوب وغيره كه تا اكنون نه تنها از عوامل عدم شكل گيري دولت – ملت به مفهوم واقعي كلمه در افغانستان پنداشته مي شوند، بلكه بسياري از مصيبت هايي كه دستكم در سه و نيم دهه ي گذشته بر مردم اين كشور تحميل شده به استفاده ي دسته هاي سياسي و شبه نظامي از احساس تعلق بخش هايي از مردم افغانستان به اين شبه هويت هاي جمعي سنتي و قبيله يي نسبت داده مي شود.

بخش سوم

بناي يادبود توماس جفرسون

در سومين روز سفر ما به ايالات متحده امريكا و در جريان ديدار از جا هاي ديدني واشنگتن دي سي به بناي يادبود توماس جفرسون از بنيان گذران دموكراسي و از طراحان نظام فدرال در امريكا رسيديم، تنديسي از جفرسون و فراز هايي از ديدگاه هاي وي كه در ديوارهاي چهارسوي اين تنديس بروي سنگ هاي نفيس حك شده اند. نگاه ژرف به اين "سنگنوشته ها" مخاطب را به بازخواني انديشه ها و رسيدن به كنه حقايق و دلايلي كه چگونه امريكاييان در دو سده ي گذشته راه دشوار پيشرفت و ترقي را با همگرايي و خلق سازه هاي به فعليت آوردن توانايي هاي بشري از وراي به رسميت شناختن حقوق و آزادي هاي فردي بدون درنظرداشت اين كه شهروندان به كدام نژاد، مذهب و جهان بيني تعلق داشته باشند؛ پيموده اند؛ فرا مي خواند. آنجا كه مي گويد:

" ما اين حقايق را حقايق بي چون و چرا در نظر مي گيريم حقايقي چون تساوي خلقت انسانها، اينكه انسانها از سوي خالق شان از برخي حق هاي مسلم برخوردار شده اند. از جمله اين حقوق، حق زندگي كردن و تلاش براي يافتن خوشبختي و سعادت است و براي تحقق و پاسداري از اين حقوق، بشر اقدام به تاسيس دولت ها در بين خود نمود. ما با وقار كامل دست به انتشار و اعلان اين مطلب مي زنيم كه اين دولت ها بايد به عنوان حق مسلم مردم و مستقل از يكديگر در نظر گرفته شوند. و ما براي پشتيباني از اين اعلاميه [اعلاميه استقلال امريكا] با اتكاي قوي به مشيت الهي، حفظ و نگهداشت جان و مال، سعادتمندي و شرف خود را در برابر يكديگر تعهد مي كنيم."

يا اينكه در پيوند با اهميت آزادي در زندگي انسان مي گويد: "خداوند متعال فكر انسان را آزاد خلق كرده است. تمام تلاش هايي كه با استفاده از تنبيهات جسماني به منظور تسخير اين پديده صورت گيرند در واقع فاصله گرفتن از هدف شارع مقدس مذهب ما مي باشد. هيچ كسي به پرستش و يا حمايت از دين ديگري مجبور نبايد شود و يا به صرف داشتن عقايد مذهبي خود مورد شكنجه قرار نگيرد. اما تمامي افراد بشر بايد در اظهار نظر و مباحثه در خصوص عقايدشان در ارتباط با مسايل ديني آزاد باشند. من براي بشريت جز يك رمز جاودانگي نمي شناسم چه به تنهايي عمل كنند و يا به طور دسته جمعي [و آن تلاش براي احقاق حقوق شان است.]

نظام فدرال؛ همديگر پذيري ساختارمند

آقاي الياس توضيح داده بود كه فرايند شكل گيري نظام سياسي واحد در ايالات متحده امريكا از زمان ورود نخستين مهاجران اروپايي در قرن پانزدهم ميلادي، تا هنگام پايان جنگ هاي داخلي و تدوين قانون اساسي اين كشور در سال 1789 ميلادي فراز و فرود هاي زيادي را تجربه كرده است.

"امريكا كشور مهاجران است، اين مهاجران داراي نژاد هاي مختلف بوده و از اديان متفاوتي پيروي مي كرده و از فرهنگ هاي متفاوتي نمايندگي مي كرده اند. حدود 68 درصد كساني كه به قصد رسيدن به امريكا مي خواستند از اوقيانوس اطلس گذر كنند، غرق مي شدند و بسياري از كساني هم كه وارد سرزمين امريكا مي شدند، از حكومت هاي استبدادي و فرمانروايان خودكامه ي كشور هاي شان ناراضي بوده اند."

به همين دلايل و ويژه گي هاي جغرافيايي و نتوع كم نظير بشري كه در امريكا ايجاد شده بود، بنيان گذاران اين كشور كه از جنگ هاي دوامدار داخلي و مبارزه در برابر استعمار انگليس و ديگر قدرت هاي اروپايي خسته شده بودند، در اعلاميه استقلال امريكا كه پس از خاتمه دادن به سلطه بريتانيا بر مستعمرات سيزده گانه صادر شد و سپس تدوين قانون اساسي اين كشور تلاش كردند تا نظام حكومتي را طراحي كنند كه از تمركز قدرت در دستان فرد يا گروه خاصي جلوگيري شود و افزون برآن حقوق و آزادي هاي شهروندان خدشه دار نشود.

بر مبناي اصول فدراليزم، ساختار حكومت در ايالات متحده امريكا سه مرحله يي است؛ محلي، ايالتي و مركزي كه به اين صورت شورا هاي محلي در سطح روستا ها، ولسوالي ها و شهرداري ها حقوق، وجايب و صلاحيت هاي تعريف شده يي دارند و ايالت ها هم برمبناي قانون اساسي امريكا بخشي از حقوق و وجايب شان را كه شامل تدوين و اجراي سياست خارجي، ضرب سكه، چاپ پول كنترول ارزش دالر در سطح جهان به عنوان پول ملي اين كشور، تصميم گيري در مورد دفاع ملي و همچنان تشكيل محاكم فدرال مي شود به دولت فدرال واگذار كرده اند، هر ايالت؛ قانون اساسي، حكومت و پارلمان و محاكم ايالتي خود را دارد و اين نهاد ها به استثناي موارد ياد شده در امور داخلي شان از استقلال كامل برخوردار مي باشند.

مجلس نماينده گان ايالات متحده امريكا 435 عضو دارد و شمار اين نمايندگان از هر ايالت به تناسب جمعيت اين كشور كم و زياد است مثلا ايالت كاليفورنيا كه با جمعيتي بيشتر از 36 ميليون تن پرنفوس ترين ايالت امريكاست 50 نماينده در مجلس نمايندگان دارد اما ايالت وايومنگ كه كمي بيشتر از 500 هزار تن جمعيت دارد. تنها 1 نماينده در مجلس نماينده گان اين كشور دارد اما در مجلس سناي اين كشور تمامي 50 ايالت امريكا هركدام 2 نماينده دارند كه هدف از اين تركيب نگهداشت توازن در رعايت حقوق شهروندان و دولت هاي ايالتي در كانگرس ايالات متحده امريكا است.

در جريان اين سفر هنگامي كه به ديدگاه هاي روايت شده از زبان شخصيت هاي اثرگذار در تاريخ امريكا بسان توماس جفرسون و ابراهام لنكن بر ميخوردم شايد به تبعيت از عنعنه ي حاكم بر فضاي تاريخي- سياسي خود ما به اين فكر مي افتادم كه ميان گفتار و كردار سياسيون هميشه و همواره تفاوت از زمين تا آسمان است و اين شخصيت ها نيز به خاطر به بازي گرفتن افكار عامه و تثبيت جايگاه خود در ساختار قدرت اين گونه حرف ها را به زبان آورده اند كه تهيه ي يك متن پر آب و تاب اما بدون درونمايه نيز به ويژه براي سياست پيشه گان كار مشكلي نيست اما با نگاه ژرف تري به ساختار ها و شيوه هاي حكومت داري در ايالات متحده امريكا دستكم در دو سده ي گذشته، پيامد هاي گسترده يي كه رويكرد هاي عقلاني سياست مداران و شعور جمعي حاكم بر جامعه امريكا بر كليت فرايند هاي اجتماعي، سياسي و اقتصادي داشته به گونه يي كه اين كشور اكنون با توليد ناخالص داخلي در سال 2010 معادل 14 اعشاريه 53 تريليون دالر بزرگ ترين قدرت اقتصادي دنياست، در عرصه هاي سياسي، نظامي و استراتيژيك در سطح دنيا در بسياري موارد حرف اول را مي زند، در كنار اين موارد احترامي كه شهروندان كنوني امريكا از هر نژاد و تباري نسبت به چهره هاي اثرگزار در تاريخ اندك اين كشور دارند به اين نتيجه رسيده ام كه در اين كشور شايد از همان آغاز برعكس افغانستان بيشتر سياست پيشه گان نسبت به مردم و كشور شان صادق بوده اند و جامعه ي امريكا هم براي كساني كه همه چيز را در ساحت كار سياسي مجاز مي پندارند و فقط استفاده از شگرد هاي عوام گرايانه براي پيگيري اهداف شان بلد اند، مجال رشد و اثر گذاري بر فرايند هاي اجتماعي را نمي داده است.

"من طرفدار تغييرات مكرر در قوانين و قانون اساسي نيستم اما اين دو مورد بايد با پيشرفت مفكوره بشر به نسل هاي ديگر انتقال پيدا كنند طوري كه با كشفيات جديد آنها نيز توسعه و انكشاف پيدا نمايند. با ظهور حقايق جديد، برخوردها و عقايد بشر نيز دچار دگرگوني شدند. با تغيير اوضاع دولت ها نيز بايد پيشرفت كنند تا با گذر زمان در حركت باشند."

هنگامي كه اين سخنان توماس جفرسون را در سنگ نوشته هاي ديوار هاي بناي ياد بود او مي خواندم، سخنان باراك اوباما رييس جمهوري ايالات متحده امريكا به يادم آمد كه چندي پيش اذعان داشته بود، آمريكا در صدد پياده كردن دموكراسي مودل توماس جفرسون در افغانستان نيست.

البته اين ممكن هم نيست كه امريكا يا هر كشور ديگري بخواهد مودل حكومت داري و نظام سياسي خويش را بر كشور ديگري تحميل كند، اما با ديدار از نماد هاي نهادينه گي دموكراسي و فرايند هاي دشواري كه امريكاييان و شايد هم بسياري از ملت هاي داراي نظام هاي دموكراتيك تا رسيدن به وضعيت موجود پيموده اند و با توجه به اين همه چالشي كه فراراه تامين دموكراسي در كشور ما وجود دارد، به اين نتيجه رسيدم كه ما تا رسيدن به وضعيتي كه در آن خلق فرايند هاي تامين و نهادينه سازي دموكراسي به مفهوم واقعي آن فاصله زيادي داريم.

بخش چهارم

اين هم تصوير زني يهودي كه به گفته ي خودش از سال 1980 تا اكنون در اعتراض به گسترش جنگ افزار هاي كشتار جمعي در برابر دروازه كاخ سفيد بدور از اعضاي خانواده اش در يك خيمه زندگي مي كند و تلاش مي كند تا براي هركسي كه از هر گوشه ي دنيا براي ديدن كاخ سفيد مي آيد پيام خود را برساند و مخالفت خود با جنگ افزار هاي اتومي را ابراز بدارد. هنگامي كه ما با اين خانم صحبت كرديم و برايش گفتيم كه از افغانستان آمده ايم گفت: از زماني كه من به اين اعتراض دست زده ام در كشور شما جنگ جريان دارد و مي دانم كه منافع دوام جنگ در افغانستان، فلسطين و ديگر جا ها نيز به جيب كشور هايي مي افتد كه سلاح هاي اتومي را به وجود آورده اند.

پنتاگون

همزمان با هدف قرار گرفتن برج هاي تجارت جهاني در نيويارك در 11 سپتامبر سال 2001 ميلادي يك هواپيماي نظامي به ساحتمان 5 ضلعي وزارت دفاع ايالات متحده امريكا (پنتاگون) نيز حمله ور شده بود.

ديدار از پنتاگون بخشي از برنامه ي گروه ما در روز ششم سپتامبر بود.

چون ديدار ما در آستانه يازدهم سپتامبر انجام مي شد، تدابير امنيتي شديدي وضع شده بود و از ما خواسته شده تا از عكسبرداري خودداري كنيم.

اصلا قرار بود گروه ما با مسوولان مطبوعاتي وزارت دفاع ايالات متحده نيز ديدار داشته باشد اما در آخرين دقايق اين ديدار رسمي لغو شد و دو تن از سربازان به معرفي بخش هاي مختلف پنتاگون از جمله دهليزي كه مورد حمله هواپيما قرار گرفته بود براي ما پرداختند.

ديدن اين بخش به اين دليل براي من اهميت داشت كه در ده سال گذشته بار ها از زبان يك تعداد "كارشناسان" كه در رسانه هاي افغانستان و ايران به سخن فرسايي مي پردازند شنيده بودم كه تلاش مي كردند، به ويژه حمله به پنتاگون در روز يازدهم سپتامبر 2001 را دروغ و بخشي از توطيه هاي "استكبار جهاني" به خاطر زمينه سازي براي حمله به افغانستان عنوان كنند.

سربازي كه ما را همراهي مي كرد، در مورد تاريخچه اين ساختمان و ويژگي هاي آن معلومات ميداد، در انتهاي يكي از دهليز هاي پنتاگون ايستاد و گفت، تروريستان در 11 سپتامبر سال 2001 همين بخش ساختمان را توسط هواپيما هدف قرار دادند و توضيح داد كه چگونه اين هواپيما حدود 30 متر از اين دهليز را ويران كرد و در نتيجه 184 تن كشته شدند و ده ها تن ديگر نيز زحم برداشتند.

آنطرف تر صفجه بلوريني به چشم مي خورد كه در آن به خط درشت نوشته

شده بود "قهرمانان امريكايي" و يك دفترچه كه در آن هر كس مي توانست ديدگاه ها، خاطره ها و برداشت هاي خود در مورد قربانيان رويداد يازدهم سپتامبر را بنويسد. در سراسر مسيري كه هواپيماي تروريستان در دهليز پيموده بود با عكس ها و زندگي نامه هاي سربازان و افسران امريكايي آزين بسته شده بود و جالب تر از همه اينكه رهنما در مورد يكي از قربانيان كه اكنون اسمش را فراموش كرده ام مي گفت كه او قرار بود در روز واقعه در برج هاي تجارت جهاني در نيويارك باشد، تا هنگامي كه مشخص شد آن مرد در پنتاگون كشته شده است، خانواده و دوستان وي خوشحال از اين كه در جريان حمله در سازمان تجارت جهاني حضور نداشته اميدوار بودند كه او زنده است، اما قاصد مرگ در پنتاگون به سراغ او آمده بود... .

وزارت امور خارجه:

نزديك يك سال پيش نزد يكي از دوستانم، احمد هنايش، رييس يك راديوي محلي بنام "دنيا" در شهر چاريكار مركز ولايت پروان رفتم. هنگامي كه مي خواستم به دفتر راديو داخل شوم به نيرو هاي امريكايي برخوردم يكبار فكر كردم اتفاقي افتاده اما نگهبان مرا به داخل رهنمايي كرد و گفت: "امريكايي ها وركشاب گرفته اند براي بچه هاي راديو" هنگامي كه به محل برگزاري وركشاپ رسيدم ديدم يك خانم به زبان فارسي گويش ايراني مشغول آموزش شيوه هاي كار خبرنگاري به خبرنگاران راديو است، بعد تر شهردار شهر چاريكار و سپس رييس امور زنان و رييس شوراي ولايتي پروان به جمع ما پيوستند و خانم آموزگار به طرز بسيار ماهرانه يي اين مسوولان را در برابر خبرنگاران قرار داد نخست به نوبت از آنان خواست در مورد كار هاي شان معلومات بدهند و بعد تر به پرسش هاي خبرنگاران پاسخ بدهند و در پايان هم شيوه هاي مطرح كردن پرسش هاي خبرنگاران راديو از اين مسوولان را به صورت بسيار دقيق و مسلكي آسيب شناسي كرد و پس از اين كه احمد هنايش مرا به خانم آموزگار معرفي كرد، خانم گفت من مهتاب فريد استم در بخش (POBLIC DEPLOMACY) يا ديپلوماسي عامه با گروه بازسازي ولايتي نيروه هاي امريكيي در بگرام مشغول كار مي باشم...

در پايان كارگاه با خانم فريد بيشتر صحبت كرديم و او توضيح داد كه در بخش ديپلوماسي عامه آنها تلاش مي كنند تا فراتر از ارتباط دولت ها با همديگر زمينه هاي ارتباط ميان مردمان دو كشور افغانستان و ايالات متحده امريكا را گسترش دهند. او گفت كه حدود يكنيم سال در اين بخش در افغانستان و در ولايت هاي كابل، باميان و غزني كار كرده و فعاليت هاي آنان بيشتر در بخش توانمند سازي زنان و همچنان بلند بردن ظرفيت رسانه هاي محلي متمركز بوده است. بعد تر يك كارگاه بزرگتر به درخواست من و با ابتكار خانم فريد توسط بخش ديپلوماسي عامه كه در كنار نيرو هاي نظامي امريكا در بگرام فعاليت دارد، در شهر چاريكار راه اندازي شد كه در آن حدود 50 تن از خبرنگاران رسانه هاي مختلف محلي دعوت شده بودند، كه من بعد ها موثريت برگزاري اين كارگاه بر شيوه هاي كاركرد خبرنگاران رسانه هاي محلي در ولايت هاي شمال كابل- پروان، كاپيسا، پنجشير را احساس كردم .

بخش زيادي از زماني كه با مسوولان ديسك افغانستان در وزارت امور خارجه ايالات متحده امريكا ديدار داشتيم به بحث پيرامون موثريت برنامه هاي ديپلوماسي عامه در افغانستان اختصاص داشت.

آقاي گلان ديويس مسوول بخش ديپلوماسي عامه در وزارت امور خارجه امريكا با رد اين گفته ها كه امريكا قصد خارج شدن كامل از افغانستان را دارد گفت:

"اوباما هنگام اعلام استراتيژي جديد امريكا در مورد افغانستان سه هدف را مشخص كرده است؛ درهم كوبيدن القاعده، انتقال مسووليت هاي امنيتي به افغان ها و جلوگيري از تبديل شدن افغانستان به پايگاه القاعده و تروريستان كه افزايش 30 هزار تن به نيرو هاي نظامي امريكا در افغانستان و در سال 2009 و آغاز فراخواني دوباره اين نيرو ها در جولاي 2011 در چارچوب همين برنامه صورت گرفت."

آقاي ديويس افزود كه كاهش نيرو هاي نظامي افزايش تلاش هاي غير نظامي و ظرفيت سازي در بخش هاي معارف، صحت و ديگر سكتور ها را در پي خواهد داشت.

در جريان بحث دور و درازي كه با مسوولان ديسك افغانستان داشتيم ديدگاه هاي گروه ما متفاوت بود، يكي از ما بالاي امريكايي ها اعتراض كرد كه آنان 16 هزار تن از افغان ها را "بيگناه" به زندان افگنده اند، من با اشاره به اين كه در استراتيژي تازه ي امريكا در افغانستان بيشتر به نبرد با شبكه القاعده تاكيد شده و مبارزه با شورشگري كه چالش اصلي افغانستان در حال حاضر مي باشد، به حاشيه رفته است؛ به جداناپذيري طالبان از القاعده و توجه به زمينه هاي طالب پروري در جامعه ي افغانستان تاكيد كردم، يكي ديگر كه از جمع حكومتي هاي گروه ما بود پس از سخنان من برآشفت و گفت كه در افغانستان بسياري از رسانه هاي غير دولتي وابسته استند و دستاورد هاي دولت را ناچيز جلوه مي دهند، ديگري هم به فشار آوردن از سوي جامعه جهاني بالاي پاكستان تاكيد كرد. و در پايان جوهن گروچ مسوول ديسك افغانستان در وزارت امور خارجه امريكا جنگ افغانستان را نياز دوجانبه امريكا و افغانستان خواند و گفت كه در هر حالت تلاش براي بازگرداندن طالبان/شورشيان به زندگي ملكي ادامه خواهد يافت اما خطوط قرمز وجود دارد كه همانا دست كشيدن از خشونت، پذيرش قانون اساسي افغانستان، قطع رابطه با القاعده است.

بخش پنجم

مهمانان خاموش كنفرانس خبري سخنگوي وزارت امور خارجه امريكا

خاطره يي كه با نام يك تن از استادان بزرگوار ما در دانشكده ژورناليزم دانشگاه كابل (پوهاند هدايت الله وفا) در ذهنم حك شده اين است كه ايشان هرگاه موضوعي را از يكي از همصنفان ما مي پرسيد و آنان خاموش مي ماندند با شوخ طبعي به آنان مي گفت: آقا جان/ بي بي جان "خير خودت مهمان برنامه استي؟" در وزارت امور خارجه امريكا اين خاطره به ذهنم تداعي شد، زيرا ما در كنفرانس مطبوعاتي شركت كرديم اما حق سوال كردن، عكسبرداري يا سهم گرفتن در جريان كنفرانس را نداشتيم... .

در جريان حدود هفت سالي كه از آغاز كارم به عنوان خبرنگار مي گذرد، به ويژه در سال هاي نخست كه با برنامه راديويي "صبح بخير افغانستان" كار مي كردم شايد صد ها بار به كنفرانس هاي خبري در گونه ها و رده هاي مختلف آن در افغانستان شركت كرده ام،اما در وزارت خارجه امريكا با وضعيت متفاوتي برخوردم.

هنگامي كه به تالار برگزاري كنفرانس خبري روزانه ي سخنگوي وزارت خارجه امريكا وارد مي شديم، اگرچه با تفاوت هاي فاحشي از نظر شكل و محتوا روبرو بوديم، اما از آنجايي كه حال و هواي محيط هاي كار خبرنگاري ماهيتآ تفاوت چنداني ندارد، براي لحظه هايي ناخود آگاه درگير دلهره هايي شدم كه در يك چنين مواقع در گذشته ها برايم دست مي داد.

در حالي كه پرسش هايي از اين دست كه وسايل ضبط صوت و عكسبرداري ام آماده اند يا خير؟ محتواي كنفرانس چي خواهد بود و ... ذهنم را به خود مشغول كرده بود، مهمانداران ما در اين وزارت به ما گوشزد كردند كه حق شركت در جريان كنفرانس و پرسش و پاسخ، ضبط صدا و عكسبرداري را تا پايان كنفرانس نداريم و در پايان سخنگو با ما صحبت هايي خواهد داشت. از يك جهت كمي راحت شدم اما از سوي ديگر اين اعمال محدوديت برايم كمي گران تمام شد.

آرام آرام خبرنگاران جهت اشتراك در كنفرانس مطبوعاتي فرا رسيدند و برخلاف افغانستان كه خبرنگاران اكثرآ جوانان اند، بسياري از خبرنگاراني كه در اين نشست خبري شركت كرده بودند، افراد بزرگسال آرام و با تجربه به نظر مي رسيدند.

خانم ویکتوریا نولند سخنگوي وزارت امور خارجه امريكا با بيان موضوعاتي بسان، مراسمي كه هيلاري كلينتون به خاطر عيد فطر برگزار كرده بود، درخواست حكومت امريكا از همسايه گان ليبيا كه اين كشور ها دسته هاي فراري ارتش دگروال قذافي را به ليبيا باز گردانند، تقبيح حمله انتحاري كه همان روز در شهر كويته پاكستان صورت گرفته بود، ورود داكتر سپنتا مشاور امنيت ملي رييس جمهوري افغانستان به امريكا و آغاز گفتگو هاي مقام هاي دو كشور در مورد سند استراتيژيك؛ كنفرانس مطبوعاتي را آغاز كرد و آنچه براي ما بسيار جالب بود اينكه خانم نولند در برابر سماجت بيش از حد يكتن از خبرنگاران كه به صورت پيهم در مورد حمايت پاكستان از دسته هاي شورشي در دوسوي ديورند مي پرسيد، با متانت و حوصله مندي برخورد كرد و در حالي كه ديگر خبرنگاران و حتا ما از دوام صحبت دوجانبه ي سخنگو و خبرنگار خسته شده بوديم، خانم نولند تا فراهم شدن قناعت خبرنگار پاسخ دادن به پرسش هاي او را ادامه داد و برخلاف افغانستان كه در اين جا بيشتر سخنگويان نهاد هاي دولتي بين ديدگاه هاي خود و نظريات رسمي نهاد هاي مربوطه شان فرقي نمي گذارند و در بسياري موارد هم به اصطلاح بي گدار به آب مي زنند، اصلا از الفاظي بسان "فكر مي كنم"، "من به اين باورم و... " كار نگرفت و در پاسخ به پرسش هايي از اين دست كه مثلآ محور هاي اصلي در گفتگو هايي كه در مورد امضاي سند استراتيژيك ميان هيآت هاي افغانستان و امريكا انجام مي شود چي خواهد بود؟ فقط گفت كه "وزارت امور خارجه امريكا در حال حاضر در اين مورد ديدگاهي ندارد."

در همين حال بيادم آمد كه روي امضاي اين سند از رييس جمهوري گرفته تا سخنگويان نهاد هاي حكومتي و تحليلگران رسانه يي چه غوغايي را بر پا كرده اند و چه داوري ها و پيش داوري هايي كه با وجود خلاي معلوماتي در مورد اين سند در كشور ما صورت نگرفته، رهبري دولت افغانستان پيشاپيش و با دستپاچه گي از برگزاري لويه جرگه عنعنوي به منظور تصميم گيري در اين مورد از نشاني مردم افغانستان سخن گفته، تصميمي كه بسياري از فعالان سياسي و آگاهان مسايل افغانستان آن را مخالف قانون اساسي كشور دانسته اند... .

پس از ختم كنفرانس، خانم ويكتوريا نولند با ما احوال پرسي كوتاهي كرد، سپس با آقاي مارك تونر معاون سخنگوي وزارت امور خارجه ديدار مفصل تري داشتيم و جنبه هاي مختلف روابط و مناسبات ميان افغانستان و امريكا را مورد بحث قرار داديم.

)VOICE OF AMERICA صداي امريكا (

شايد در ميانه هاي دهه 1980 ميلادي بود كه به نام "صداي امريكا" آشنا شدم، هنگامي كه افغانستان مورد تجاوز ارتش سرخ شوروي قرار گرفته بود و جنگي طاقت فرسا و نابرابر در كشور ما دوام داشت. راديو هاي بي بي سي، صداي امريكا و راديو دري برون مرزي ايران پرمخاطب ترين رسانه هايي بودند كه روي امواج متوسط و كوتاه نشرات داشتند و از رويداد هاي جاري در افغانستان اطلاع رساني مي كردند.

بياد دارم پدرم با راديوي "بادي چوبي" اش از طرف صبح به برنامه هاي صداي امريكا گوش مي داد و از طرف شام بيشتر بي بي سي و راديو دري مشهد را مي شنيد تا از اوضاع كشور با خبر شود و ما هم كه به عنوان كودكان جنگ هيچ گونه تفريح ديگري نداشتيم، اگر هم نمي خواستيم ناگزير از شنيدم برنامه هاي بيشتر خبري اين راديو ها بوديم زيرا هرچندگاه يكبار كه به كابل و در مناطق زير كنترول دولت وقت مي آمدم، اوضاع اندكي متفاوت بود زيرا در شهر ها تلويزيون كابل را مي ديدند و در كابل هم جوانان بيشتر برنامه هاي تفريحي – اجتماعي راديو كابل را مي شنيدند و در مجموع مردمي كه در شهر ها از نور برق بهره مند مي بودند، براي فرارسيدن شب جمعه لحظه شماري مي كردند تا از طريق يگانه شبكه تلويزيوني وقت افغانستان فلم هاي هندي مشاهده كنند.

به هر حال در يك چنين اوضاع و احوالي بود كه "صداي امريكا" به يكي از نام هاي آشناي ذهنم تبديل شد. زيرا اين رسانه بدون مشكل خاصي (از نوع اين كه در در برخي موارد شنيدن اين راديو از سوي دولت ممنوع مي شد.) همين كه راديوي پدرم بالتي مي داشت در روستاي محل زندگي مان هم قابل دريافت بود.

از زماني كه مشغول كار خبرنگاري هستم شايد يكي دوبار كه فكر مي كرده ام در آستانه ي بيكار ماندن قرار گرفته ام در زمره ي ديگر هواي كار كردن با "صداي امريكا" هم به سرم زده است، اما تصويري كه به عنوان يك خبرنگار مثلآ از دفتر "صداي امريكا" در ذهنم داشتم با آنچه در سفر به امريكا از نزديك مشاهده كردم تفاوت هاي زيادي داشت.

ديداري كه از سرويس افغانستان در "صداي امريكا" داشتيم، از بخش هاي جالب و خاطره انگيز سفر ما به امريكا بود. در نشست صميمانه يي با مسوولان و خبرنگاران بخش فارسي – دري و پشتوي صداي امريكا، چالش هاي اطلاع رساني در و از افغانستان را به بحث گرفتيم و صحبت هاي ما بيشتر به يك نشست نشراتي درون رسانه يي شبيه بود، خانم بت مندلسون مسوول سرويس افغانستان صداي امريكا در مورد شيوه هاي كار در اين رسانه و فراز و فرود هاي سه دهه فعاليت اين سرويس سخن گفت، در يك بخش من با اشاره به رشد سرسام آور رسانه ها در افغانستان شيوه هاي نشرات راديو و تلويزيون صداي امريكا را مورد نقد قرار داده در مورد روش هاي تازه ي اين رسانه براي دريافت و نگهداشت مخاطب در بازار پر ازدحام و پرتنوع رسانه يي افغانستان پرسيدم كه آقاي احد عزيززاده مسوول بخش دري سرويس افغانستان از برنامه هاي تازه ي صداي امريكا با توجه به نياز جامعه رسانه يي كشور خبر داده گفت كه آنان هرچندگاه يكبار پژوهش هايي را به منظور ارزيابي جايگاه "صداي امريكا" در اذهان مخاطبان و همچنان سنجش نياز هاي آنان راه اندازي مي كند.

نيوزيم واشنگتن

موزيم ها و جا هاي تاريخي در هر كشور علاقه مندان فراواني از ميان خارجي ها دارد،

اما "نيوزيم" (كه من آنرا موزيم رسانه يي ناميده مي توانم و پيش از اين نمونه ي آن را نديده بودم. ) از جا هايي است كه بيشتر از هركس ديگري براي خبرنگاران الهام بخش و معنادار بوده مي تواند.

با وارد شدن به نيوزيم واشنگتن دي سي نخستين چيزي كه توجه ما را به خود جلب كرد بخش هايي از ديوار فرويخته شده ي برلين و يكي از برج هاي سمنتي ديده باني آن بود كه در زمان جدايي دو آلمان توسط آلمان شرق ايجاد شده بود و اكنون در نيوزيم واشنگتن به نمايش گذاشته شده بود، از وراي تصاوير، ويديو ها و ديگر فراورده هاي رسانه يي از رويداد هاي بزرگ و كوچكي در حدود يك سده ي گذشته به ويژه در غرب و ايالات متحده امريكا اتفاق افتاده، به اين نيوزيوم گذاشته شده است مي توان بيساري از اين رويداد ها را در ذهن خويش بازسازي كرد و از وراي اين فراورده ها فراز و فرود ها و چالش هاي كار خبرنگاري در اين يك سده نيز قابليت ارزيابي و پيمايش مي يابد.

در بخشي كه به تصاوير خبرنگاران قرباني شده در جنگ ها و منازعات در سطح جهان اختصاص داشت، ما هم به عنوان افغان ها خود را سهيم يافتيم و عكس هايي از شهيدان جامعه رسانه يي افغانستان مانند ميريس جليل، زكيه ذكي، سلطان منادي، صمد روحاني، اجمل نقشبندي، جاويد احمد در ميان صد ها تن از قربانيان عرصه دشوار اطلاع رساني دنيا نيز به چشم مي خوردند.

بخش ششم

نشريه هاي چاپي امريكا در معرض نابودي

در ديدار از دانشكده پابليك ديپلوماسي و ارتباطات جهاني دانشگاه جورج واشنگتن، صحبت مفصلي با آقاي سيان ادي، يكتن از استادان اين دانشگاه داشتيم كه در آن جنبه هاي مختلف كار رسانه يي در افغانستان و امريكامورد بحث قرار گرفت و تفاوت هاي كار در اين عرصه در اين دو كشور برجسته شد.

آقاي ادي، با اشاره به اين كه از واپسين سال هاي سده هفدهم ميلادي [ سال هاي1690 كه نخستين روزنامه امريكايي بنام (Public Occurrences ) در شهر بوستون اين كشور فقط يك شماره منتشر شد. و سپس با انتشار ژورنال هفته گي نيويارك (New York Weekly Journal)در 1734 ميلادي تاريخ روزنامه نگاري نوين امريكا آغاز شد] براي مدت ها ثروتمندان در اين كشور رسانه ها به ويژه روزنامه ها را در اختيار داشتند و از اين وسايل ارتباط همه گاني بيشتر به هدف بدست آوردن پول از طريق اعلانات و انتشار خط مشي ها و برنامه هاي سياست پيشه گان استفاده مي كردند.

در آغاز قرن بيستم و در آستانه ي جنگ جهاني اول و بعد از آن صنعت روزنامه نگاري در امريكا بسان ديگر كشور هاي پيش رفته برغم اين كه رقيبان نيرومندي بسان راديو ها و تلويزيون ها نيز در برابر آن عرض اندام كرده بودند، رشد چشمگيري يافت تا اين كه در دهه شصت و هفتاد سده بيستم ورود انترنت به عرصه كار رسانه يي زنگ هاي خطر را در برابر يكه تازي هاي رسانه هاي چاپي به صدا در آورده و اكنون انفجار اطلاعاتي و كثرت منابع كسب و انتشار اطلاعات بسياري از كارويژه ها و شگرد هاي كار خبرنگاري به ويژه تداوم كار رسانه هاي چاپي را به چالش فراخوانده است.

آقاي ادي، با اشاره به اين كه روزنامه ها در امريكا بحراني شده اند، توضيح داد كه در 40 سال گذشته توجه و اعتماد مردم امريكا به رسانه ها دركل و به خصوص روزنامه ها كاهش قابل ملاحظه يي داشته در حالي كه پيش از آن حتا در شهر هاي كوچك دو روزنامه يا بيشتر از آن وجود مي داشت، در حال حاضر حتا در شماري از شهر هاي بزرگ تنها يك يا دو روزنامه وجود دارد كه آنه هم در تناسب با ديگر عرصه هاي كار رسانه يي به سختي نفس مي كشند.

سخنان شماري از اعضاي گروه ما در اين نشست در مورد وضعيت رسانه يي كشور اما خوش بينانه و رسمي بود، به رشد سرسام آور و كثرت رسانه ها در گونه هاي مختلف ديداري، شنيداري و چاپي اشاره شد، سخنگويان حكومتي از توجه بيشتر رسانه هاي خصوصي افغانستان به خبر هاي منفي شكايت كردند و من هم با پرداختن به چالش هايي كه در كار روزنامه نگاري تجربه كرده ام، به موضوعاتي بسان اين كه رقابتي نابرابر ميان رسانه هاي الكترونيك و چاپي در گرفتن و پخش پيام هاي بازرگاني عرصه را به روزنامه ها و رسانه هاي چاپي تنگ كرده اشاره كردم و اين كه به دليل گسترده گي دامنه بي سوادي در جامعه فرهنگ روزنامه خواني در كشور ما نهادينه نشده و چالش هاي امنيتي و تداركاتي كار رسانه ها در كل به شهر هاي بزرگ منحصر كرده است دستاورد هاي موجود در عرصه ي رسانه هاي كشور را با توجه به نياز هاي جامعه ناكافي ارزيابي كردم.

با بيان اين كه بخش بزرگي از رسانه هاي كشور به كمك هاي خارجي وابسته اند را به عنوان بزرگترين عامل ناپايداري رشد بيرويه و نمادين رسانه ها در كشور مطرح كردم و در پايان هم استاد دانشگاه جورج واشنگتن از ما در مورد تاثيرات انقلابي كه به گفته ي او در حال حاضر رسانه هاي اجتماعي در جهان برپا كرده اند بر فرايند كار رسانه يي در افغانستان از ما پرسيد كه ما هم عواملي بسان دسترسي نداشتن اكثربت مطلق جامعه به انترنت و در بسياري بخش ها حتا انرژي برق و پايين بودن ميزان سواد در جامعه را به عنوان موانع گسترش و اثرگزاري شبكه هاي اجتماعي مانند فيسبوك و تويتر بر فرايند هاي سياسي و اجتماعي در كشور عنوان كرديم.

شوراي زنان افغانستان- امريكا

شوراي زنان امريكا - افغانستان كه در سال 2002ميلادي توسط لورا بوش همسر جورج دبليو بوش رييس جمهوري پيشين ايالات متحده امريكا تاسيس شده به گفته ي مسوولان آن تا اكنون فعاليت هاي زيادي را در عرصه هاي بلند بردن توانمندي هاي زنان افغان و بهره مندي آنان از حقوق پايه يي شان انجام داده اند.

ديدار ما با خانم الينا جانس مسوول اجرايي اين شورا در واشنگتن زمينه يي شد تا درنگي روي چگونه گي وضعيت زنان خبرنگار نيز صورت بگيرد.

خانم جانس در مورد فعاليت هاي اين شورا از زمان تاسيس آن در سال 2002 تا اكنون سخن گفت و از درصدي بالاي زنان شاغل در افغانستان در عرصه هاي مختلف به ويژه در پارلمان و نهاد هاي حكومتي افغانستان ابراز خرسندي كرد اما نگراني هاي نهاد هاي مدافع حقوق بشر از فراموشي زنان افغان در معاملات سياسي به ويژه گفتگو هاي صلح با دسته هاي شورشي و هراس افگنان را تكرار كرده دست خود را بسوي يگانه خانمي كه در گروه نُه نفري ما حضور داشت دراز كرده گفت: آنان دريافته اند كه زنان افغانستان به هيچ صورت خواستار برگشت به روزگار سياهي كه در دوران حاكميت 5 ساله طالبان تحمل كرده اند نيستند و رشد چشمگير اين زنان نشاندهنده صلابت و پايداري آنان در تلاش به منظور بهره مندي از حقوق شان است كه ما در سطح جامعه جهاني از تمامي كوشش هاي آنان در اين راستا با تمام قدرت پشتيباني مي كنيم.

اما هنگامي كه خانم جانس ديدگاه هاي ما را در پيوند با وضعيت بهره مندي زنان افغان از حقوق پايه يي شان و به ويژه زنان خبرنگار پرسيد، ديدگاه هاي ما تقريبا در دو محور خلاصه مي شد:

1 – با آنكه تلاش هاي زيادي براي بهسازي وضعيت زنان افغاني صورت گرفته اما اين كوشش ها كه بيشتر جنبه نمادين و پروژه يي داشته اكثرآ به مناطق شهري متمركز بوده و تفاوت چنداني در زندگي زنان در روستا ها و مناطق دوردست به وجود نيامده است.

2 – كشور هاي كمك كننده و نهاد هاي جهاني فعال در عرصه حقوق زنان در مورد زنان افغان برخورد گزينشي داشته اند. زيرا در حالي كه تعداد انگشت شماري از زنان افغان به عنوان فعالان حقوق زن در كشور زبانزد نهاد هاي جهاني بوده و هر كدام چندين بار در عرصه هاي مختلف از سوي نهاد هاي جهاني تقدير شده و جوايزي را بدست آورده اند. هستند زنان بسياري كه تلاش ها و حتا شالوده شكني هاي كم نظيري را به منظور احقاق حقوق زنان و مردان اين سرزمين انجام ميدهند، كه نه تنها از كم ترين تشويقي از سوي نهاد هاي داخلي و خارجي محروم اند، بلكه با گونه هاي مختلفي از تهديد، تحقير و توهين هم دست و پنجه نرم مي كنند.

به گونه ي نمونه ما ( من و شريف حسنيار مسوول گروه خبر تلويزيون طلوع) بيان كرديم كه پس از وقوع حمله هاي انتحاري كه از غيرنظاميان به ويژه زنان و كودكان قرباني مي گيرد، در حالي كه از رهبري دولت افغانستان گرفته تا مسوولان امنيتي و نظامي آن به راحتي جرآت محكوم كردن و جنايت كار خواندن طالبان/ هراس افگناني كه اين گونه حمله ها را انجام مي دهند را به خود نمي دهند، زنان شجاعي بسان شكيلا ابراهيم خيل خبرنگار تلويزيون خصوصي طلوع بسراغ خانواده هاي قربانيان مي رود و درد ها و رنج هاي آنان را بازتاب مي دهد و چه زيبا و احساس برانگيز هم رنج هاي وابسته گان كساني كه قرباني اهداف تماميت خواهانه ي دسته هاي شورشي و دستگاه هاي جهنمي استخباراتي پشتيبان آنان را به تصوير مي كشد ولي نه اين كه اين خانم خبرنگار از سوي نهادي در داخل و ياخارج تشويق و حمايت نمي شود بلكه در مورد امنيت فزيكي و رواني اين چنين خبرنگاراني؛ چه زن و چه مرد هيچ گونه تضميني وجود ندارد.

در همين حال كم نبوده اند شمار زناني كه در داخل كشور در عرصه كار خبرنگاري حداقل در محافل رسانه يي كشور از شهرت لازم برخوردار نبوده و حتا در مواردي كارنامه خبرنگاري چنداني هم ندارند، صرفا به مدد فهميدن زبان انگليسي و داشتن ارتباط با نهاد هاي جهاني جايزه هاي بزرگ و پربهايي را با نام هاي شجاعت، آزادي بيان و غيره بدست مي آورند.

2011-11-15T09:49:00.000-08:00

لويه جرگه عنعنوي؛ آبي كه به آسياب دشمنان دموكراسي مي ريزد

كابل پايتخت افغانستان، اين روز ها بار ديگر مهماندار صد ها تن از مدعيان نماينده گي طيف هاي مختلف جامعه در "لويه جرگه عنعنوي" است.

اين جرگه آنگونه كه مسوولان حكومتي عنوان كرده اند، مشورتي است و در زمينه ي امضاي سند استراتيژيك ميان افغانستان و ايالات متحده امريكا و همچنان جستجوي راه هاي تامين صلح در كشور به دولت مشوره خواهد داد.

در هفته هاي پسين فضاي سياسي و رسانه يي كشور انباشته از اظهار نظر ها و موقف گيري هاي موافقان و مخالفان برگزاري اين جرگه بوده و كمپاين گسترده يي هم به منظور جلوگيري از امضاي "پيمان استراتيژيك" با ايالات متحده امريكا در كشور راه اندازي شده است.

ايالات متحده امريكا كه پيشتر و به دنبال برخورد ناشيانه و منفعت انديشانه ي رييس جمهوركرزي و انگيزش بي رويه ي كشور هاي همسايه و دسته هاي تندرو در درون در برابر امضاي سند راهبردي ميان افغانستان و ايالات متحده، با يك گام عقب نشيني اعلام كرد كه امريكا در صدد ايجاد پايگاه هاي دايمي در افغانستان نبوده و در پيوند با دوام همكاري هاي راهبردي ميان دو كشور هم با دولت افغانستان يك "اعلاميه" استراتيژيك امضا خواهد كرد نه "پيمان" استراتيژيك.

اكنون كه دولت افغانستان به منظور تصميم گيري در اين مورد لويه جرگه عنعنوي را فرا خوانده است، اعلام داشته اند كه تصميم گيري در مورد نحوه ي همكاري ها از رهگذر امضاي سند استراتيژيك نيازمند زمان بيشتري است و به اين صورت توجيه چرايي برگزاري جرگه عنعنه يي براي سخنگويان حكومت افغانستان را با دشواري هاي تازه تري روبرو گرديده است.

آقاي كرزي در سال گذشته هنگامي كه گراف تلفات ملكي در نتيجه ي بمبادمان هاي هوايي نيرو هاي جهاني بالا رفته و روابط وي با امريكا هم در بدترين وضعيت قرار داشت. اذعان كرده بود كه به منظور وادار كردن امريكايي ها به پذيرش خواست هايش لويه جرگه را فرا خواهد خواند و درصورتي كه نيرو هاي امريكايي "خواست هاي مردم افغانستان" را رعايت نكنند اشغالگر تلقي خواهند شد.

اكنون دستكم از نظر موضوع اين جرگه تقريبا با يك خلأ روبرو است. زيرا از يكسو مجال پرداختن به جزييات سند استراتيژيك را نخواهد داشت و از جانب ديگر پيش از اين در مورد روند صلح و مذاكره با طالبان هم "جرگه مشورتي صلح" از نشاني مردم افغانستان راي خود را صادر كرده بود و بر مبناي قطعنامه ي همين جرگه بود كه شوراي عالي صلح تاسيس شد. اين شورا حداقل در ظاهر امر تا زمان ترور برهان الدين رباني تلاش هاي صلح حكومت افغانستان را تمثيل و مديريت مي كرد.

اگرچه روز دوشنبه داكتر سپنتا مشاور امنيت ملي رييس جمهوري در پاسخ به نگراني هاي نمايندگان مجلس گفت كه رييس جمهوركرزي هيچ گونه اجنداي پنهاني براي لويه جرگه عنعنه يي ندارد. اما اكنون كه در يك رسوايي نگران كننده گفته مي شود حتا برنامه امنيتي اين جرگه بدست دسته هاي شورشي افتاده است، دور از انتظار نخواهد بود كه برخلاف رهبري دولت و حتا اپوزسيون سياسي آن؛ شورشيان، سازمان هاي استخباراتي پشتيبان آنان در منطقه و جريان ها و افراد تندرو همسو با آنان با استفاده از ستون پنجم شان در درون ساختار قدرت افغانستان اجندا هاي دقيق تر و عملي تري داشته و دارند.

از آنجايي كه سازمان هاي جاسوسي منطقه از مدت ها پيش با استفاده از عوامل خويش در درون و بيرون ساختار قدرت، كمپاين گسترده يي را برضد امضاي پيمان استراتيژيك با ايالات متحده امريكا راه اندازي كرده بودند و نشانه هاي اين روند پيشاپيش از اعطاي بكس هاي پر از پول به دفتر رياست جمهوري، دعوت هاي فردي و گروهي زيرنام هاي مختلف از اعضاي مجلس افغانستان دادن خلعت ها و سپردن وعده هاي چرب و نرم به آنان، ايجاد جبهه هاي سياسي و كشاندن مردم به جاده ها با استفاده از احساسات ديني و مذهبي آنان گرفته تا گلو پاره كردن هاي رسانه يي به منظور انگيزش افكار عمومي در برابر امضاي پيمان راهبردي ميان كابل و واشنگتن پديدار گشته بود و آنگونه كه از ديگر شواهد بر مي آيد؛ در هردو موردي كه حكومت افغانستان در پيوند با اين جرگه عنوان كرده آب به آسياب طالبان/هراس افگنان و پشتيبانان منطقه يي آنان ريخته خواهد شد. اگر واقعأ اجندايي ولو پنهاني و در راستاي اهداف شخصي آقاي كرزي (البته بدون درنظر داشت ستون پنجم دشمن در درون حصار هاي ارگ كه اين هم بعيد به نظر مي رسد.) وجود نداشته باشد، دو احتمال را مي توان به عنوان پيامد اين جرگه مطرح كرد:

1 - به دليل موجوديت خلاي معلوماتي و جو رواني كه در نتيجه ي رويكرد هاي عوام گرايانه و سطحي نگرانه ي رييس جمهوركرزي و اطرافيان وي و فعاليت هاي سازمان هاي جاسوسي منطقه و جريان هاي تندرو داخلي در اين مورد، ايجاد شده است؛ اعضاي جرگه مشت در تاريكي خواهند كوبيد و موافقان و مخالفان آن در يك سردرگمي زيرتاثير لفاظي هاي عوام فريبانه ي گماشته گان سازمان هاي جاسوسي منطقه قرار خواهند گرفت و بسياري از آنان بدون اين كه به ويژه گي ها، پيامد ها و مجبوريت هاي افغانستان در راستاي داشتن روابط استراتيژيك با قدرت هاي بزرگ به ويژه ايالات متحده امريكا، آگاهي لازم را كسب كرده باشند، در ضديت با امضاي سند استراتيژيك راي خواهند داد. زيرا برغم خوش بيني هاي فراواني براي امضاي سند استراتيژيك ميان افغانستان و امريكا در جامعه وجود دارد، به دليل بي برنامه گي دولت و نبود ميكانيزم هاي دقيقي كه اين روحيه را در مسير نياز هاي واقعي كشور مديريت كند؛ گفتمان مسلط بر ساختار هاي سنتي و قبليه يي كه بيشتر اعضاي اين جرگه از آن سربرآورده اند، در اختيار افراد و دسته هاي تندرو و حتا در برخي موارد دسته هاي شورشي كه به مثابه ي ابزار دست سازمان هاي جاسوسي منطقه عمل مي كنند، قرار دارد. نه افراد و گروه هايي كه با انديشه هاي مدرن و طرز زندگي مبتني بر ارزش ها و هنجار هاي دموكراتيك حد اقل سر سازگاري داشته باشند.

2 – در سال گذشته بر مبناي راي جرگه مشورتي صلح، ميكانيزم عملي و ممكن براي پيش برد گفتگو هاي صلح و مذاكرات با دسته هاي شورشي به گونه يي كه هم قانون اساسي و ارزش ها و دستاورد هاي ده سال گذشته به شمول حقوق زنان تا حدود زيادي در نظر گرفته شده بود و هم خطوط قرمز جامعه جهاني رعايت شده بود، ايجاد شد كه در چارچوب اين خطوط دولت افغانستان نيازي به مراجعه دوباره به آراي مردم افغانستان ندارد. در اين مورد اگر به تكرار فرمايشات جرگه صلح بسنده نشود كه آه هم محتمل به نظر مي رسد، كاري كه جرگه مي تواند انجام دهد، دادن مجوز براي گذشتن از مرز هاي سرخي است كه روي هم رفته تا اكنون دولت افغانستان به آن ها وفادار مانده است.

اگر جرگه به آوردن تغيير در قانون اساسي كشور به گونه يي كه جريان ها و دسته هاي تندرو مي خواهند، يا هم به تغيير ساختار نظام و دادن امتيازات بي حد و حصر به طالبان و اعضاي باقي مانده حزب اسلامي گلبدين حكمتيار و خروج زود هنگام نيرو هاي خارجي از افغانستان راي دهد، باز هم برگ برنده در دست جريان هاي تندرو، شبكه هاي هراس افگني و سازمان هاي جاسوسي كشور هاي منطقه خواهد بود.

با توجه به آنچه گفته آمديم، اين جرگه نه اين كه جنبه مصلحتي و تشريفاتي داشته و قدرت تصميم گيري ندارد و بررغم مخالفت هاي مدعيان اصلي نماينده گي "ملت" در هر حال افرادي از نشاني مردم افغانستان در آن گرد آمده اند. مي توان نتيجه گرفت كه در هر صورت با برگزاري اين جرگه توانايي و درايت مردم افغانستان براي گرفتن تصميم هاي كلان در حال محك خوردن است و انتباه هايي كه ساكنان اين جغرافياي پرآشوب، كشور هاي همسايه، جامعه بين المللي، به ويژه كشور هايي كه از جان و مال ملت هاي شان در راستاي مبارزه با تروريزم، تامين و نهادينه سازي دموكراسي و ارزش هاي نوين شهروندي در اين كشور مايه گذاشته اند، از اين جرگه مي گيرند، كم اهميت تر از موضوع ها و شعار هايي است كه احتمالا در قطعنامه جرگه گنجانده شود، تصور شده نمي تواند.

2011-11-01T11:20:00.000-07:00

سايه ي سنگين نشست سه جانبه بر نشست منطقه يي استانبول

در حالي كه سران و نماينده گان 14 كشور براي جستجوي راه هاي تامين امنيت پايدار در افغانستان در شهر استانبول تركيه گرد آمده اند، رسانه هاي غربي از آمدن تغييرات در راهبرد منطقه يي امريكا در پيوند با تشويق همسايه گان افغانستان در راستاي حمايت از برنامه هاي گفتگو هاي صلح و ادغام مجدد شورشيان خبر داده اند.

پيش از اين، هدف از برگزاري نشست استانبول تلاش به منظور متقاعد كردن كشور هاي منطقه وهمسايه گان افغانستان جهت ايفاي نقش مثبت و اثر گذار در راستاي تامين امنيت و ثبات پايدار در افغانستان عنوان شده بود.

اتحاديه اروپا نشست استانبول را اميدوار كننده خوانده و ايران كه از بازيگران مهم در قضاياي افغانستان پنداشته مي شود روز سه شنبه از شركت "باقوت و قدرت" خود در نشست استانبول خبر داده است.

به اين صورت ظاهرآ شرايط براي آمدن تغييرات در ديپلوماسي منطقه يي به نفع ثبات در افغانستان در حال فراهم شدن است و اميدواري ها براي آمدن تغيير در رويكرد هاي پاكستان هم از منظر اظهارات تازه ي يوسف رضا گيلاني نخست وزير پاكستان كه گفته است، "در ديدار با هيلاري كلينتون وزير امور خارجه ايالات متحده امريكا با تمام خواست هاي اين كشور موافق است، نيز مي توانند افزايش يابند.

در پايان نشست سه جانبه يي كه پيش از برگزاري نشست استانبول با حضور حامد كرزي، آصف علي زرداري و عبدالله گل در تركيه برگزار شد، در حالي كه بسياري از چشم ها به نتايج اين نشست هم دوخته شده بود، رييسان جمهور افغانستان و پاكستان روابط ميان اين دو كشور را "پيچيده" خوانده اند و رييس جمهوري تركيه توافق بر سر ايجاد يك كمسيون مشترك از افغان ها و پاكستاني ها به منظور بررسي عوامل ترور برهان الدين رباني را بزرگترين دستاورد اين نشست عنوان كرده است و هم چنان اين جمله كلي كه "دو طرف تلاش هاي بيشتري را به منظور تامين امنيت و ثبات در منطقه انجام دهند."

اگرچه اين نشست پشت در هاي بسته و بدور از حضور رسانه ها انجام شده اما خبرنگاراني كه از نزديك نشست سه جانبه را دنبال كرده اند، اين نشست را "غير صميمانه" خوانده و نسبت به پيامد آن ابراز نا اميدي كرده اند.

اگر فضاي حاكم بر نشست سه جانبه در كنار صحبت هاي ناشي از نيش و كنايه ي وزير امور خارجه ي ايران در پيوند با نشست استانبول گذاشته شود، نتيجه ي نشست هم از همين اكنون قابل پيش بيني است.

اگرچه روحيه ي كلي در پيوند با نشست استانبول به گونه يي بيان شده كه با اين نشست موانع منطقه يي موفقيت نشست بن دوم را كه ماه آينده در مورد افغانستان برگزار مي شود، از ميان برداشته خواهد شد اما به نظر مي رسد، همان گونه كه رييسان جمهور افغانستان و پاكستان "واقعبينانه" اشاره كرده اند، اوضاع در اين منطقه به مراتب پيچيده تر از آن است كه به اين ساده گي و با برگزاري يك چنين نشست منطقه يي و بين المللي و سخنراني هاي تشريفاتي مقام هاي كشور هاي دخيل و درگير در قضاياي افغانستان قابل حل باشد.

گو اين كه هنوز زمان تسليم شدن پاكستان به اراده ي جهاني در پي اين همه رسوايي كه نصيب مقام هاي سياسي، نظامي و استخباراتي اين كشور شده، فرا نرسيده است.

اگر بپذيريم كه اظهارات رييس جمهوري پاكستان مبني بر موافقت وي با ايالات متحده امريكا "در بسياري عرصه ها" پيامد سفر هيلاري كلينتون به منطقه و صحبت هاي وي با مقام هاي حكومت پاكستان باشد، دستكم دست برداشتن از حمايت دسته هاي شورشي و همنوايي با جهان در راستاي تامين صلح و ثبات در افغانستان و منطقه مي توانست يكي از اين عرصه ها باشد كه به نظر مي رسد چنين نيست يا اين كه هيچ كشوري در دنيا توانايي يا هم اراده ي متقاعد كردن پاكستان به اين كه حد اقل از دسته هاي شورشي و هراس افگن به عنوان ابزار سياست خارجي خويش استفاده نكند را ندارد و ديپلوماسي منفعل، واكنشي و مقطعي حكومت افغانستان نيز در اين رابطه مزيد بر علت هاي فراوان ديگر است.

به اين صورت مي توان نتيجه گرفت كه اگر از دريچه ي نشست سه جانبه به نشست منطقه يي استانبول و از رهگذر استانبول به نشست بن دوم نگاه شود به ساده گي مي توان به اين نتيجه رسيد كه اين نشست ها هم بسان ده ها نشست ديگري كه در ده سال گذشته در مورد افغانستان برگزار شده گرهي از كار فروبسته ي بحران در افغانستان و منطقه نخواهد گشود.